Tiếng đồng dao xưa râm ran gợi về ký ức tuổi thơ thanh bình bên dòng sông Mê Kông, nơi trái cà na dân dã đã trở thành biểu tượng thân thuộc trong lòng mỗi người con miền Tây. Từ những hàng cây nghiêng mình soi bóng nước, đến món cà na ngào đường thơm lừng nơi căn bếp mẹ, tất cả dệt nên một nét văn hóa ẩm thực đậm đà, khó quên, khắc sâu vào tâm hồn và nỗi nhớ quê nhà.
Tiếng đồng dao “Bạn ơi, bạn à…” vang vọng trong ký ức, gợi về những buổi chiều hè vô tư của lũ trẻ miền Tây tụ tập dưới tán cây xanh mát. Cây cà na cùng những chùm quả nhỏ xinh đã in sâu vào tâm hồn bao thế hệ người con Đồng bằng sông Cửu Long, như một hình ảnh quen thuộc đến độ trở thành biểu tượng. Mỗi khi mùa cà na ghé, những trái cây ấy không chỉ xuất hiện trong các căngtin trường học mà còn lặng lẽ góp mặt trong từng góc bếp, từng hũ cà na ngào đường ngọt ngào, sẵn sàng xoa dịu bất chợt những cơn thèm vặt.
Dáng cây nghiêng soi bóng nước và hương vị chua chát ban đầu
Cà na, một loài cây đặc trưng của miền sông nước, thường mọc hoang dại dọc theo các bờ sông, kênh rạch quê nhà. Dáng cây hiếm khi thẳng tắp, mà thường nghiêng mình về phía dòng chảy, như thể đang vươn mình đón lấy sự sống từ phù sa màu mỡ.
“Bạn ơi, bạn à
Bạn ăn thịt gà
Bạn ị hổng ra
Bạn ăn cà na
Bạn cười ha ha”…!
Trái cà na có hình bầu dục, kích cỡ chỉ nhỉnh hơn đầu ngón tay cái một chút, mang trong mình vị chua thanh xen lẫn chút đắng nhẹ. Khi ăn sống, vị này có phần gắt, không mấy dễ chịu. Chính vì lẽ đó, người dân đã khéo léo biến tấu, ngào đường để tạo nên một món ăn vặt trứ danh, khiến ai một lần thưởng thức cũng phải mê mẩn.
Hành trình hái lượm và nghệ thuật chế biến tinh tế
Để có được món cà na ngào đường thơm ngon, cả một quá trình kỳ công, từ khâu thu hoạch đến chế biến. Công đoạn hái trái thường là niềm vui của đám trẻ nhỏ. Đứa nhanh nhẹn trèo lên thân cây, dùng sào dài chọc nhẹ hoặc rung mạnh cành lá, khiến những trái cà na tròn lẳn ào ào rơi xuống mặt nước. Dưới sông, một đứa khác đã sẵn sàng ngồi trên xuồng con, thoăn thoắt vớt từng trái. Có lẽ nhiều người sẽ băn khoăn về sự an toàn khi để trẻ nhỏ leo trèo như vậy, nhưng với những đứa trẻ miền Tây, sông nước là ngôi nhà thứ hai. Lỡ có té xuống, chúng cũng chỉ cười khúc khích rồi lại lặn ngụp như những chú rái cá tinh nghịch, chẳng hề hấn gì.
Những trái cà na tươi rói sau khi được mang về, đôi bàn tay mẹ khéo léo bắt đầu công đoạn tỉ mẩn: dùng dao bén khía nhẹ từng đường trên thân quả. Mỗi trái cà na nhỏ bé được tạo hình với khoảng sáu đến bảy khía đều đặn, một công việc đòi hỏi sự kiên nhẫn và sự dẻo dai của đôi tay. Kế đến là khâu ngâm nước muối suốt mười hai tiếng đồng hồ, giúp cà na mềm hơn và loại bỏ bớt vị chát gắt. Sau khi ngâm đủ thời gian, cà na được vớt ra, bóp nhẹ và xả sạch dưới dòng nước mát để vị chua được tiết chế tối đa. Cuối cùng, mẹ đặt cà na vào chảo lớn, rắc đều đường cát vàng rồi kiên trì ngào trên lửa liu riu. Chỉ khoảng ba mươi phút sau, những trái cà na đã chuyển mình, khoác lên mình màu vàng óng ươm đầy mời gọi, tỏa hương thơm dịu ngọt. Khi cà na nguội hẳn, cả lũ trẻ con háo hức xúm xít, tranh nhau bóc từng trái, thưởng thức vị ngọt lịm, dẻo thơm tan chảy nơi đầu lưỡi.
Cà na – Nỗi nhớ quê hương và lời mời gọi trở về
Hơn cả một món ăn, cà na đã trở thành một phần “hồn quê” không thể tách rời trong tâm thức mỗi người con xa xứ. Hương vị chua, cay, mặn, ngọt hòa quyện ấy không chỉ đánh thức vị giác mà còn gợi về cả một trời ký ức, khiến lòng người bỗng nhiên trào dâng nỗi nhớ nhung, luyến lưu về những ngày tháng ấu thơ bình dị. Chính thứ cây trái dân dã, mộc mạc này đã âm thầm níu giữ, trở thành sợi dây vô hình kéo gọi bước chân của bao người con xa quê hương quay về, tìm lại cội nguồn và những giá trị thân thương nhất.
