Chiếu Cà Mau, đặc biệt là chiếu bông hoa Tân Thành, từ lâu đã trở thành biểu tượng văn hóa gắn liền với đời sống người dân miền Tây Nam Bộ. Nghề dệt chiếu truyền thống này đã tồn tại qua hàng trăm năm, dựa trên nguồn nguyên liệu lác dồi dào tại địa phương. Bằng đôi bàn tay khéo léo và những bí quyết gia truyền, những người thợ nơi đây đã tạo nên thương hiệu chiếu bền, đẹp, rực rỡ sắc màu, vượt qua mọi thăng trầm của thời gian.
Hò…ơi chiếu Cà Mau nhuộm màu tươi thắm
Công tôi cực lắm mưa nắng dãi dầu,
Chiếu này tôi chẳng bán đâu
Tìm cô ko gặp tôi cúi đầu mỗi đêm…..
Hương sắc chiếu Tân Thành: Nét duyên của vùng đất cực nam
Từ lâu, Cà Mau không chỉ được biết đến là xứ sở của rừng đước, vuông tôm, của những cánh đồng lúa trù phú mà còn là quê hương của nhiều làng nghề dệt chiếu nổi tiếng. Nhiều địa danh đã đi vào tiềm thức người dân với nghề truyền thống này, như Tân Duyệt (Đầm Dơi) hay Tân Lộc (Thới Bình). Tuy nhiên, rạng danh nhất vẫn phải kể đến chiếu bông hoa Tân Thành, nơi những người thợ cần mẫn đã nâng tầm vật liệu địa phương thành những sản phẩm thủ công tinh xảo.
Người ta vẫn truyền tai nhau câu hò da diết: Hò…ơi chiếu Cà Mau nhuộm màu tươi thắm Công tôi cực lắm mưa nắng dãi dầu, Chiếu này tôi chẳng bán đâu Tìm cô ko gặp tôi cúi đầu mỗi đêm. Câu hò không chỉ thể hiện tình yêu, nỗi nhớ mà còn là lời tự sự về sự vất vả, dãi dầu của những người làm ra chiếc chiếu, một vật dụng không thể thiếu trong sinh hoạt gia đình Việt.
Biến tấu từ cây lát và bí quyết nhuộm màu
Nghề dệt chiếu ở Cà Mau mang tiềm năng to lớn bởi nó tận dụng triệt để nguồn nguyên liệu tại chỗ, đó chính là cây lát mọc dồi dào trên những bãi đầm lầy ngập mặn. Những sợi lác thô sơ, kết hợp với dây bố và khung dệt thủ công, đã được bàn tay tài hoa của người phụ nữ nơi đây biến hóa thành đôi chiếu không chỉ bền chắc mà còn mang tính thẩm mỹ cao.
Điều làm nên sự khác biệt của chiếu Tân Thành chính là kỹ thuật nhuộm màu và dệt hoa văn. Thay vì in hoa như một số sản phẩm ở các vùng miền khác, họa tiết trên chiếu Cà Mau được dệt trực tiếp bằng những sợi lác đã được nhuộm màu tươi sáng như xanh, đỏ, vàng, trắng, tím. Việc dệt hoa văn trực tiếp đòi hỏi sự tỉ mỉ, khéo léo và tính toán chuẩn xác trong từng đường kim, sợi lác, giúp hoa văn không phai và chiếu có độ bền vượt trội.
Di sản trăm năm và sự cần mẫn của người thợ
Nghề dệt chiếu lác là một nghề thủ công đòi hỏi sự điêu luyện, tinh xảo cùng với những bí quyết gia truyền riêng. Đến thăm Tân Thành, du khách sẽ cảm nhận được không khí rộn ràng, đa sắc màu lan tỏa từ trong nhà ra ngoài ngõ, nơi những bó sợi lác đã được nhuộm màu phơi mình dưới nắng. Thật thú vị khi được tận mắt chứng kiến cảnh lớp lớp người thợ, từ người già kinh nghiệm đến lớp trẻ kế thừa, tất bật bên khung dệt, cọng lát, sợi trân để tạo ra những manh chiếu xinh xắn, đẹp mắt.
Theo lời kể của nghệ nhân Châu Thị Niệm, người đã gắn bó với nghề dệt chiếu 72 năm, nghề này đã hình thành từ hàng trăm năm trước, thậm chí có nguồn gốc từ nước ngoài và du nhập vào miền Nam Việt Nam khoảng thế kỷ 15, sau chiến thắng Chiêm Thành dưới thời vua Lê Thánh Tông.
Dù đã trải qua nhiều thăng trầm và chịu sự cạnh tranh dữ dội từ các loại chiếu công nghiệp, đặc biệt là chiếu ni lông ngoại nhập, chiếu Cà Mau vẫn âm thầm và bền bỉ tồn tại. Với lòng yêu nghề cha truyền con nối, người dân Tân Thành vẫn một lòng cần mẫn để duy trì và phát triển làng nghề truyền thống. Nhờ sự nỗ lực không ngừng nghỉ này, hàng năm, các hộ dân tại đây sản xuất ra hàng triệu sản phẩm, không chỉ đáp ứng nhu cầu tại địa phương mà còn được tiêu thụ rộng khắp các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long và miền Đông Nam Bộ, khẳng định vị thế của một thương hiệu thủ công truyền thống chất lượng cao.
