Miền Tây Nam bộ vốn nổi danh với những phiên chợ nổi bồng bềnh trên sóng nước, nơi hội tụ sản vật của vùng đất chín rồng. Tuy nhiên, ít ai biết rằng giữa lòng cù lao Chợ Mới của tỉnh An Giang lại tồn tại một phiên chợ vô cùng độc đáo, chỉ chuyên mua bán mặt hàng tro rơm. Chợ tro Trà Thôn không chỉ là nơi giao thương mà còn lưu giữ những nét bình dị, cần lao của người dân xứ cù lao.
Vẻ đẹp độc đáo của văn hóa chợ nổi trên sông
Gắn liền với nếp sống sông nước đặc trưng của vùng đồng bằng sông Cửu Long, hình ảnh những phiên chợ nổi từ lâu đã trở thành biểu tượng văn hóa không thể tách rời. Đây là nơi diễn ra các hoạt động giao thương, trao đổi hàng hóa tấp nập với sự xuất hiện của vô vàn chiếc ghe, xuồng lớn nhỏ dập dềnh trên mặt nước để thuận tiện di chuyển qua các hệ thống kênh rạch. Nếu như du khách đã quá quen thuộc với sự quy mô và sầm uất của chợ nổi Cái Răng tại Cần Thơ, vẻ trù phú của chợ nổi Phụng Hiệp ở Hậu Giang hay nét mộc mạc của chợ nổi Long Xuyên tại An Giang, thì tại huyện cù lao Chợ Mới lại ẩn chứa một điểm đến đầy bất ngờ. Đó chính là chợ tro Trà Thôn, một ngôi chợ mang nét riêng biệt khi chỉ tập trung kinh doanh một loại mặt hàng đặc thù gắn liền với đời sống nông nghiệp là tro rơm.
Cù lao Chợ Mới và hồn đất nồng hậu
Huyện Chợ Mới nằm kiêu hãnh giữa dòng sông Tiền và sông Hậu, được phù sa bồi đắp quanh năm nên đất đai vô cùng màu mỡ, trù phú. Nhờ thiên nhiên ưu đãi, nơi đây đã trở thành thủ phủ của các loại hoa màu, cung cấp nguồn nông sản dồi dào cho cả thị trường trong tỉnh lẫn các khu vực lân cận, thậm chí là xuất khẩu sang nước bạn Campuchia. Vùng đất cù lao này không chỉ nổi tiếng với câu ca dao về sự giàu có của cá tôm miền sông nước mà còn đi vào lòng người qua những giai điệu vọng cổ ngọt ngào của soạn giả Trọng Nguyễn. Hình ảnh người con gái giặt áo bên bờ sông hay những phiên chợ quê gắn liền với ký ức của biết bao thế hệ đã tạo nên một bức tranh văn hóa vừa thân thương, vừa sâu nặng nghĩa tình trong lòng mỗi người con xa xứ.
Sự hình thành của thương cảng tro rơm đặc biệt
Kênh Trà Thôn là nhịp cầu nối liền dòng sông Tiền hiền hòa với sông Ông Chưởng, vốn được hình thành từ đôi bàn tay cần mẫn đào đắp của người dân địa phương qua nhiều năm tháng. Tại hai bờ kinh thuộc địa phận xã Long Điền B, nghề mua bán tro đã tồn tại và phát triển rực rỡ suốt hơn hai thập kỷ qua, tập trung đông đúc nhất tại đoạn đầu kênh thông ra sông Ông Chưởng. Thuở ban đầu, nghề này chỉ là sinh kế tự phát của vài hộ gia đình khó khăn, không có đất đai canh tác nên phải đi thu gom tro rơm để bán lại cho các nhà vườn lân cận kiếm lời. Do đất đai tại địa phương vốn đã quá tốt tươi, nhu cầu sử dụng tro ban đầu không cao, buộc người dân phải dùng ghe chở hàng sang các tỉnh bạn để tìm mối tiêu thụ. Từ những bước chân khởi đầu đầy gian truân, nghề buôn tro dần khởi sắc, thu hút đông đảo bà con tham gia và biến nơi đây thành một trung tâm giao thương nhộn nhịp.
Nguồn gốc và sức sống của nghề buôn tro
Vào những ngày trước, khi sản xuất nông nghiệp còn thô sơ, việc thu hoạch lúa bằng tay đã để lại lượng rơm rạ khổng lồ trên đồng ruộng. Sau mỗi vụ mùa, rơm rạ sau khi máy suốt xong được chất thành đống rồi đốt đi, để lại lượng tro xám bay mù mịt khắp không gian. Tận dụng nguồn nguyên liệu sẵn có này, cùng với tro từ các lò củi, lò trấu gia đình, những người lao động nghèo đã biến chúng thành món hàng có giá trị cho canh tác. Khi nguồn tro tại địa phương dần cạn kiệt, những người thợ lại lặn lội đến tận Bến Tre, Trà Vinh hay các vùng đồng xa để tìm kiếm nguồn cung mới. Chính sự miệt mài ấy đã tạo nên một chuỗi cung ứng khép kín từ người thu gom đến các vựa lớn, dần dần hình thành nên diện mạo đặc thù của chợ nổi tro Trà Thôn giữa lòng vùng đất cù lao.
Nhịp sống tấp nập nơi thương cảng tro rơm
Ghé thăm Trà Thôn vào những ngày cuối hạ, du khách sẽ không khỏi choáng ngợp trước cảnh tượng hàng trăm chiếc ghe lớn nhỏ đậu san sát dọc hai bên bờ kênh để xuất nhập hàng hóa. Không chỉ đón tiếp các chủ vựa tại địa phương, nơi đây còn là điểm đến quen thuộc của những nhà vườn từ Sa Đéc, Cái Mơn hay Vĩnh Long tìm đến để thu mua phân bón cho các vùng chuyên canh hoa kiểng và cây ăn trái. Hiện nay, hệ thống các vựa tro tại Trà Thôn vô cùng quy mô, với những kho chứa khổng lồ được che chắn kỹ lưỡng bằng bạt để tránh mưa nắng xâm hại. Trên dòng kinh, tiếng động cơ ghe tàu hòa cùng bóng dáng những người lao động đang hăng say giậm tro, cào tro hay đội tro lên bến tạo nên một khung cảnh lao động đầy sức sống. Giữa không gian nồng đượm ấy, thi thoảng ta lại nghe vang lên những câu hát cải biên đầy hóm hỉnh từ bản vọng cổ nổi tiếng, làm vơi đi sự nhọc nhằn và tô điểm thêm cho vẻ đẹp tâm hồn của người dân lao động:
Tro Trà Thôn cắm sào khắp ngả
Thấy tôi đen đúa cô chớ vội cười
Tro này bán hổng mắc đâu
Ruộng vườn cô trúng chúng mình nên duyên….
