Kẹo dừa Bến Tre không chỉ là một thức quà đặc sắc của vùng đất Nam Bộ mà còn là biểu tượng của nghề thủ công truyền thống, gói ghém cả hồn cốt văn hóa xứ dừa. Dù nhiều nơi trên dải đất hình chữ S có cây dừa, nhưng chỉ Bến Tre mới khai sinh và nuôi dưỡng nên “nghệ thuật” chế biến loại kẹo này, biến nó thành một ngành kinh tế mũi nhọn, đồng thời là sứ giả văn hóa ẩm thực vươn xa.
Khởi nguồn từ tình yêu quê hương
Thuở ban sơ, những người con Bến Tre làm kẹo dừa là cả một câu chuyện về tình thân, về sự sẻ chia. Kẹo không chỉ đơn thuần là món ăn, mà còn là lời gửi gắm, là chút quà quê hương trao nhau trong những dịp lễ Tết sum vầy. Dần dà, qua bàn tay tài hoa và sự sáng tạo không ngừng, nghề làm kẹo dừa đã được nâng tầm, trở thành một nét đặc trưng không thể thiếu của Bến Tre, in đậm trong tâm thức người dân và du khách.
Hình ảnh cây dừa, dòng sông quê hương đã đi vào câu ca dao mộc mạc:
“Bến Tre nước ngọt sông dài
Nơi chợ Mỏ Cày có kẹo nổi danh
Kẹo Mỏ Cày vừa thơm vừa béo
Gái Mỏ Cày vừa khéo (lại) vừa ngoan.”
Bí quyết từ những nguyên liệu tinh túy
Hành trình khám phá kẹo dừa Bến Tre bắt đầu từ huyện Mỏ Cày, nơi được xem là cái nôi của loại kẹo này. Theo những ghi chép còn lưu giữ, bà Nguyễn Thị Ngọc, sinh năm 1914, tại thị trấn Mỏ Cày, là người đầu tiên đã dày công nghiên cứu và cho ra đời mẻ kẹo dừa thơm ngon. Các thành phần chính tạo nên hương vị đặc trưng của kẹo bao gồm nước cốt dừa béo ngậy, mạch nha ngọt thanh và đường – ngày nay thường dùng đường cát thay cho đường thốt nốt truyền thống. Mạch nha, tinh túy từ hạt nếp ủ mầm, mang đến sự dẻo thơm và màu sắc quyến rũ cho từng viên kẹo.
Chất lượng của kẹo dừa phụ thuộc rất nhiều vào việc tuyển chọn nguyên liệu. Hạt nếp dùng để nấu mạch nha phải là loại nếp cái, hạt to tròn, đều tăm tắp, được chăm chút bằng nước mưa tinh khiết và qua bàn tay điêu luyện của người thợ nấu mạch nha. Trái dừa khô chọn lựa là những trái “rám vàng”, vừa hái xuống, bởi lẽ đó là lúc hương thơm tự nhiên và vị ngọt thanh của nước cốt dừa đạt đến độ hoàn hảo. Đường nấu kẹo cũng phải là loại đường mới, có sắc vàng tươi tắn, đảm bảo hương vị tinh khiết.
Quy trình chế biến tinh xảo
Theo phương pháp thủ công truyền thống, các nguyên liệu được hòa quyện trong một chiếc bể lớn, sau đó đun sôi và ủ trong thạp qua đêm để đạt độ kết dính hoàn hảo. Ngày nay, quy trình sản xuất đã có những cải tiến đáng kể. Nguyên liệu sau khi pha chế sẽ được cho vào chảo lớn, đun sôi và đảo đều bằng máy móc hiện đại cho đến khi kẹo đạt độ “tới” theo kinh nghiệm của người thợ. Hỗn hợp kẹo nóng hổi sau đó được đổ ra mâm đã phết lớp dầu dừa mỏng để chống dính. Tiếp theo, một tấm vải nhựa cũng được thoa dầu dừa sẽ được dùng để ép kẹo vào khuôn, chờ nguội rồi cắt thành từng viên nhỏ, đóng gói cẩn thận theo yêu cầu.
Sự sáng tạo trong cách chế biến đã giúp kẹo dừa Bến Tre ngày càng đa dạng và hấp dẫn. Việc kết hợp thêm các hương vị mới lạ như sầu riêng, đậu phộng, hay thậm chí là ca cao, đã tạo nên một bản giao hưởng hương vị độc đáo, đáp ứng nhu cầu và sở thích ngày càng phong phú của thực khách. Kẹo dừa Bến Tre không chỉ là một món quà ý nghĩa dành tặng người thân, mà còn là một phần không thể thiếu trong hành trình khám phá văn hóa và ẩm thực của du khách khi đến với xứ dừa.
Hiện nay, Bến Tre có đến 151 cơ sở sản xuất kẹo dừa, bao gồm 15 công ty, 9 doanh nghiệp tư nhân và hàng trăm hộ kinh doanh cá thể. Với sản lượng ước tính hơn 30.000 tấn mỗi năm, ngành sản xuất kẹo dừa không chỉ góp phần vào sự phát triển kinh tế địa phương mà còn tạo việc làm cho hơn một vạn lao động nghèo, mang lại thu nhập ổn định.
Nâng tầm giá trị từ truyền thống
Từ nguồn nguyên liệu dừa dồi dào của quê hương, cùng với sự khéo léo, tài hoa của người Bến Tre, trái dừa không chỉ còn là nguyên liệu thô mà đã được nâng tầm giá trị gấp nhiều lần. Yếu tố văn hóa được lồng ghép khéo léo vào sản phẩm thủ công này, không chỉ tạo nên giá trị kinh tế, mà còn góp phần cải thiện, nâng cao đời sống cho người dân xứ dừa. Chính sự phát triển kinh tế ấy lại càng giúp cho nghệ thuật thủ công truyền thống được trân trọng, gìn giữ và phát huy.
Điều đáng khích lệ là những thương hiệu kẹo dừa thủ công danh tiếng như Bến Tre, Yến Hương, Thanh Long, Thiên Long, Tuyết Mai… đã không ngần ngại đầu tư mạnh mẽ vào việc đổi mới công nghệ sản xuất, tạo ra những sản phẩm với mẫu mã ngày càng hấp dẫn, đa dạng. Dù có những cải tiến, nhưng cốt lõi của kẹo dừa Bến Tre vẫn luôn là chất lượng và chữ tín. Các cơ sở sản xuất luôn nói không với chất bảo quản, đường hóa học hay bất kỳ chất cấm nào, nhằm khẳng định và giữ vững thương hiệu của mình. Nhờ vậy, kẹo dừa Bến Tre không chỉ có mặt khắp các thị trường trong nước mà còn vươn xa tới nhiều quốc gia trên thế giới, chinh phục cả những thị trường khó tính tại châu Á, châu Âu và châu Mỹ.
