Lễ Hội Pithi Chôl Chnăm Thmây

Hằng năm vào trung tuần tháng tư dương lịch, tức vào đầu tháng “Chét” theo Phật lịch Tiểu thừa, đồng bào dân tộc Khmer Nam bộ đã tổ chức Lễ vào năm mới – đây là ngày Tết cổ truyền của người Khmer, hay còn gọi là Lễ chịu tuổi.

điệu múa dù kê
điệu múa dù kê

Chôl Chnăm Thmây được tổ chức vào trung tuần tháng tư dương lịch, đây là thời gian khô ráo, mùa màng đã gặt hái xong, người dân tha hồ mà vui tết. Tết của người Khmer cũng có ý nghĩa giống như tết cổ truyền của các dân tộc khác trên đất nước Việt Nam, nhưng cách tổ chức và tập tục khác nhau, vì đa số người Khmer đều là tín đồ của Đức Phật. Ngày tết, mọi nhà đều làm bánh ngọt, bánh tét, hoa quả hương đèn dâng lên chùa Lễ Phật, sau đó cùng với sư sãi khách khứa dùng. Tết đến, nhiều gia đình vào ở trong chùa làm công quả, vừa vui chơi, vừa được dự lễ, vì mọi nghi thức, vui chơi sinh hoạt trong 3  ngày Tết đều tập trung tại chùa.

Lễ Tết được diễn ra trong 3 ngày. Ngày đầu tiên của năm mới là ngày 13.4 d.l (nếu là năm nhuận là ngày 14) còn gọi là ngày “Chôl Sangkran Thmây”; ngày thứ hai gọi là “Wonbơt” và ngày cuối gọi là ngày “Lơn Săk”.

Trong đêm giao thừa, mọi nhà đốt đèn, thắp hương, làm lễ đưa “Têvôđa” năm củ và rước “Têvôđa” năm mới. Theo quan niệm của người Khmer, họ rất tín ngưỡng “Têvôđa”, đây là một vị tiên được trời sai xuống trần gian chăm lo cho dân chúng trong một năm, hết năm, trời lại đưa vị khác xuống làm thay công việc chăm lo cho dân năm mới. Hiện nay vẫn còn một số gia đình đúng vào đêm giao thừa họ đưa con trai vào chùa kính Phật, làm lễ quy y, vì đây là giờ lành tháng tốt, là giờ  khắc tốt nhất trong năm.

Theo phong tục của  người Khmer Nam bộ thì Tết Chôl Chnăm Thmây được tiến hành trong ba ngày theo những nghi lễ:

Ngày thứ nhất: Trong ngày này chọn ra một giờ tốt (7 giờ sáng hoặc 5 giờ chiều, hay 12 giờ đêm tùy theo từng năm), mọi người tắm gội, mặc quần áo đẹp mang theo lễ vật nhang đèn vào chùa làm lễ rước lịch “Maha Sangkran” bằng nghi lễ của một vị Acha, mọi người xếp hàng đi vòng quanh chính điện ba vòng làm lễ mừng năm mới. Sau lễ rước Sangkran, mọi người vào lễ Phật tụng kinh mừng năm mới. Đêm xuống, trai gái trong phum, sóc tụ tập về sân chùa, tham gia các sinh hoạt vui chơi giải trí, múa dù kê, rồbăm, múa lâmthôl…

Ngày thứ nhì: mọi người chuẩn bị làm lễ dâng cơm cho các sư sãi. Theo tục lệ nhà chùa, vào ngày sóc, vọng,  ngày tết, lễ… các tín đồ đi chùa lạy Phật và góp phần nuôi sư sãi bằng cách mang cơm và thức ăn mời các nhà sư, đáp lại các nhà sư sẽ làm lễ tạ ơn cho những người làm ra hạt thóc, cũng như đưa những vật thực đến những linh hồn thiếu đói và sau khi ăn, các sư sãi làm lễ chúc phúc cho thí chủ. Buổi chiều, người ta tổ chức làm Lễ đắp núi cát. Mọi người tìm cho mình những mớ cát sạch đem đến chùa đổ thành đống quanh đền thờ Phật, bên ngoài hành lang trước sân chùa, theo chỉ dẫn của vị Acha, tất cả những người có mặt sẽ đắp thành ngọn núi nhỏ ở chín hướng, sau đó làm hàng rào bao quanh núi cát. Núi cát là tượng trưng cho vũ trụ và núi thứ chín ở giữa là trung tâm của thế giới. Tiếp theo là đến phần lễ quy y cho núi, đến ngày hôm sau thì làm lễ xuất thể. Tất cả các nghi lễ này đến ngày nay được gìn giữ gọi là Anisong Puôn Phnom khsach nghĩa là “Phúc duyên đắp núi cát”- Đây là một tập tục lưu truyền theo sự tích về một người làm nghề săn bắn từ lúc trẻ đến già đã giết rất nhiều muông thú. Ông được một nhà sư hướng dẫn tích phước bằng cách đắp núi cát, về già ông luôn ám ảnh bởi những loài thú mà ông đã săn bắn, chúng lúc nào cũng đòi mạng ông, nhưng nhờ ông tích phước từ việc đắp núi cát nên ông tỉnh táo bảo các loài chim muông hãy đi đến hết những hạt cát mà ông đã đắp, sau đó hãy đòi nợ ông. Nhưng do ông đã đắp quá nhiều núi cát nên các loài muông thú không tài nào đi hết, nên bọn chúng kéo nhau đi và từ đó ông thợ săn già cố gắng tích đức cho đến một ngày ông về với cõi Phật.

Ngày Tết thứ ba là ngày lễ tắm sư. Lễ này được diễn ra sau khi các tín đồ dâng cơm sáng và trưa cho các vị sư sãi.

Lễ được tổ chức theo nghi lễ là dùng nước tinh khiết có ướp nước hoa cùng nhang đèn cúng Phật, họ dùng những nhành hoa vẫy những giọt nước hoa lên tượng Phật, sau đó là tắm cho các nhà sư cao niên, kế tiếp là các nhà sư đến những ngôi tháp dựng hài cốt, các nghĩa trang, một lễ cầu siêu cho vong linh người đã khuất và cuối cùng là lễ tắm tượng Phật tại gia.  Sau nghi lễ, các con cháu mời ông bà cha mẹ đến để tạ lễ, xin tha thứ những lỗi lầm, thiếu sót trong năm cũ, để sang năm mới mọi người trong gia đình phấn đấu tốt hơn. Sau ba ngày lễ tết, mọi sinh hoạt của cộng đồng người Khmer trở lại bình thường và sẵn sàng bước vào vụ mùa mới.

mekongthmey1Cùng với Tết cổ truyền của cộng đồng 54 dân tộc anh em sinh sống trên dãy đất hình chữ S, Tết Chôl Chnam Thmây của cộng đồng Khmer anh em cho đến tận ngày nay vẫn còn lưu giữ những phong tục lễ, tết, trong đó có những nghi lễ mang tính hũ tục, mê tín đã được bãi bỏ để hoàn thiện cái mới phù hợp với nhu cầu phát triển của xã hội. Với đồng bào dân tộc Khmer, tấm lòng kính Phật là một đức tin bất di bất dịch không hề thay đổi, bởi trong tư duy đơn giản của mọi người đức Phật là trên hết.

ANH DUY
Nguồn:baoanhdatmui