Mùa nước rút mang đến niềm hân hoan không chỉ cho những ngư dân chuyên nghiệp mà còn cho cả những người dân nghèo vùng lũ Đồng bằng sông Cửu Long. Khi dòng nước từ đồng ruộng ào ạt đổ ra sông, cá cũng theo đó mà di chuyển nườm nượp, tạo nên cảnh đánh bắt tấp nập, hứa hẹn một mùa “trúng đậm”. Đây không chỉ là nguồn thu nhập cải thiện đời sống mà còn là động lực giúp bà con mua lại đất đai, sắm sửa cho cái Tết sớm đang cận kề.
Niềm vui mùa cá đồng ra
“Mấy đứa ơi nhanh lên, trời đang nắng tốt, nhớ xách theo can dầu luôn nghe.” Dứt lời tính tiền ly cà phê, chú Ba Gul, cư dân ấp 3, thị trấn Tràm Chim, nhanh chóng gọi những người làm thuê lên ghe để khởi động chuyến mưu sinh mới. Chỉ trong chốc lát, hai chiếc ghe đục loại hai tấn của chú Ba đã lướt ra giữa kênh Đồng Tiến, gần khu vực thị trấn Tràm Chim, huyện Tam Nông.
Dù biết đoạn kênh này thường xuyên có tàu lớn qua lại, gây khó khăn cho việc bủa lưới, nhưng do nhận định đây là nơi cá từ đồng ra nhiều nhất nên chú Ba vẫn kiên quyết tìm cách giăng lưới tại đây. Sau khoảng mười phút chờ đợi, khi tiếng máy tàu lớn im bặt, hai chiếc ghe của chú Ba lập tức tách ra, chạy dọc hai bờ kênh. Nhanh như chớp, tấm lưới loại “mắt lưới” một phân tám, dài năm mươi mét, ngang bốn mươi lăm mét đã được chú và các “đệ tử” bủa gọn xuống lòng kênh sâu.
Vừa hoàn thành việc giăng lưới, chú Ba Gul quay sang tôi, giọng quả quyết: “Chú em mày cứ chờ xem, cứ đà dòng nước chảy ngon lành như vầy, tay lưới này chắc chắn sẽ trúng lớn, cá nhảy lên nhìn đẹp mắt lắm.” Quả thật không sai lời chú Ba, chưa đầy một giờ sau, khi lưới được kéo lên, chúng tôi thu được khoảng bốn mươi ký cá các loại: cá linh, cá lăng, cá mè vinh, cá dảnh… Nhìn cảnh cá nhảy trắng lưới, lòng người không khỏi rộn ràng.
Khi cá đã được đổ hết vào khoang ghe, thấy tôi vẫn còn háo hức nhìn mẻ cá vừa thu hoạch, chú Ba nheo mắt cười đầy vẻ thúc giục: “Cá đánh được như vầy chưa đã đâu, chú em mày phải vào xã Hòa Bình mùa này mới thấy thật sự mê.”
Từ khoảng ngày hai mươi lăm tháng chín âm lịch, khi nước lũ đầu nguồn bắt đầu rút nhanh, cá từ đồng theo dòng nước lũ đổ ra kênh, ra sông nườm nượp. Mùa cá ra năm nay, người dân vùng lũ trở nên vô cùng tất bật với công việc đánh bắt. Người quăng chài, người bủa lưới, còn những người đứng trên bờ thì nôn nao đón chờ những mẻ lưới nặng trĩu. Cảnh tượng nhộn nhịp nhất chính là những chiếc ghe lao ra giữa kênh để giăng lưới.
Tại xã Hòa Bình, huyện Tam Nông, những ngày cuối tháng mười âm lịch, nước ngoài đồng đã giựt đáng kể. Tận dụng mùa cá ra, từ sáng sớm, tại nhiều đoạn kênh Phước Xuyên, xuồng ghe đánh bắt cá đã tấp nập. Xã vùng sâu vốn yên ắng hằng ngày bỗng trở nên sôi động hẳn lên kể từ khi con nước rằm tháng mười xuất hiện.
Tranh thủ ghé vào chiếc chòi tạm bợ được cất ngoài bờ sông để ngồi đan lại tay lưới bị rách, Hai Hùng (ngụ ấp 4, xã Hòa Bình), lão nông có thâm niên bốn mươi năm làm nghề “bà cậu” (đánh bắt cá), hồ hởi chia sẻ: “Ở đây năm nay mùa cá ra vui lắm! Từ sáng sớm đến tận tối khuya, người dân dùng xuồng ba lá giăng lưới kín cả ngoài sông. Mọi người mê bắt cá, mang theo đèn, cơm nước lên xuồng và làm việc đến tận khuya mới chịu về. Lưới thả đặc sông đến mức ghe lúa, sà lan chạy trên kênh từ xa đã phải bóp kèn inh ỏi – nếu không bóp còi thì xuồng lưới không biết đường mà tránh. Hầu như nhà nào trong xóm này cũng đi bắt cá. Thương lái tứ xứ cũng đêm ngày tấp nập đổ về đây thu mua.”
Suốt hàng chục năm qua, hiếm có năm nào cá đồng lại nhiều đến thế. Mùa cá ra năm nay thực sự đã giúp bà con vùng lũ đánh bắt được “trúng đậm”.
Xuân sớm về với những phận người vùng lũ
“Năm ngoái nước yếu, trước khi lũ về, người dân ở đây ai cũng đinh ninh nước năm nay tiếp tục nhỏ, không ngờ lũ đột ngột lên cao. Năm nay nước lớn, người dân thiệt hại tài sản cũng không ít, nhưng nhờ lũ rút nhanh, cá ra nhiều, mọi người bắt cá kiếm được bộn tiền.” Chú Ba Gul hồi tưởng lại những mốc thời gian nước lên, nước rút mà có lẽ chú không thể nào quên. Làm nghề “bà cậu” được năm năm, vào năm 2010, mùa cá ra không mạnh, cộng tiền mua dụng cụ và tiền mướn nhân công theo ghe, chú lỗ trên chục triệu đồng. Năm ấy, mảnh đất ruộng ít ỏi là tài sản duy nhất chú cũng đành phải bán đi.
Nghề “bà cậu” là thế. Có khi không may thua lỗ phải bán hết của cải quý giá trong nhà, có khi lâm vào cảnh nợ nần, ấy vậy mà những người dân đánh bắt cá vẫn kiên cường bám trụ với nghề.
Lấy miếng gạc y tế băng lại vết thương ở bàn chân còn ứ máu, chú Ba nhăn mặt nói: “Hôm rồi vừa lên bờ nghỉ trưa, tui tranh thủ đi mua một ít đồ, ai ngờ chân bị va quẹt xướt da. Vết thương gặp nước đau rát nhưng không nghỉ được. Tiền mướn nhân công cả chục triệu đồng lỗ đã đành, tiếc nhất là mùa cá ra năm nay vô mánh mà nghỉ thì uổng lắm. Đà này phải chịu làm xuyên suốt, đến hết mùa cá ra, tui nhất định phải mua lại đất.”
Tính toán sơ bộ, mong muốn kiếm tiền từ mùa cá này để mua lại đất của chú Ba là hoàn toàn có cơ sở. Chú cho biết, từ những ngày cuối tháng chín âm lịch đến nay, mỗi ngày chú bủa lưới khoảng chục lần. Mỗi lần nếu trúng, lưới được khoảng năm mươi ký cá, cá rẻ nhất cũng được mười lăm nghìn đồng một ký. Ngày ít gì chú cũng kiếm được không dưới bốn triệu đồng.
Đó là chuyện của những người nghèo vùng lũ có chút vốn liếng làm ăn lớn. Còn với những người chỉ có thể mua cái chài, vài tay lưới và dựa vào sức lực, kinh nghiệm làm nghề, mùa cá ra năm nay cũng mang đến cho họ niềm phấn khởi lớn. Lão nông Hai Hùng (ngụ ấp 4, xã Hòa Bình), người “không một cục đất chọi chim”, quanh năm làm nghề khuân vác thuê mướn, nay đã gác lại công việc nặng nhọc để cùng vợ bơi xuồng ra kênh giăng lưới bắt cá. Lão bảo: “Nhà nước thương thấy hoàn cảnh nghèo hỗ trợ nền nhà trong cụm tuyến dân cư, nhà đang cất sắp xong. Mấy hôm nay ngày nào cũng vô khoảng bốn năm chục ký cá, tui định mai mốt lấy tiền bán cá đi sắm đồ đạc, bàn ghế đem về nhà mới để chuẩn bị ăn Tết.”
Mùa cá đồng ra kênh, ra sông vẫn còn kéo dài đến giữa tháng mười một âm lịch. Dù chỉ còn vài ngày ngắn ngủi, nguồn cá tự nhiên này vẫn tiếp tục hứa hẹn mang đến nhiều niềm vui và hi vọng cho dân nghèo vùng lũ. Mong sao cảnh người người cùng bơi xuồng thả lưới bắt cá đặc kín kênh; hình ảnh những đứa trẻ, bà mẹ mang bầu, cụ già ngồi làm cá, ủ mắm dọc hai bên đường sẽ tiếp tục được tái hiện trong những mùa lũ tới, như một nét đẹp dung dị và giàu sức sống của miền Tây Nam Bộ.
