Nghệ sĩ Phương Bình, tên thật Nguyễn Văn Bình, là một gương mặt quen thuộc của sân khấu cải lương miền Nam, dù sự nghiệp trải qua nhiều thăng trầm. Từ một người thợ sắp chữ, ông đã nỗ lực theo đuổi đam mê, để lại dấu ấn bằng tài năng ca diễn và ý chí kiên cường trước những biến cố đời thường.
Khởi đầu một hành trình nghệ thuật
Nghệ sĩ Phương Bình, tên khai sinh Nguyễn Văn Bình, chào đời vào năm 1947. Thuở ban đầu, ông không theo nghiệp cầm ca mà làm thợ sắp chữ tại các nhà in nhật báo danh tiếng bấy giờ như Dân Chúng, Đồng Nai.
Tuy nhiên, ngọn lửa đam mê dành cho nghệ thuật cải lương đã thôi thúc ông tìm đến nhạc sĩ Văn Lắm để trau dồi ca cổ nhạc từ năm 1963, tại khu xóm nghệ sĩ nhộn nhịp trên đường Bùi Viện. Ở tuổi 22, Phương Bình lập gia đình và có đến chín người con, trong đó, hầu hết đều gắn bó sâu sắc với nghiệp sân khấu. Đặc biệt, hai người con của ông là Phương Lâm và Phương Loan đã kế nghiệp cha, trở thành những ông/bà bầu gánh hát, tiếp nối truyền thống gia đình.
Dấu ấn trên sân khấu và giải thưởng danh giá
Nghệ sĩ Phương Bình sở hữu một chất giọng khỏe khoắn, lối ca diễn chân phương, mộc mạc. Dù không được đánh giá là xuất sắc vượt trội nhưng cũng không hề kém cạnh, ông luôn thể hiện trọn vẹn sự nhiệt huyết và tấm lòng say mê nghề. Đặc biệt, khi đứng chung sân khấu với nghệ sĩ Mỹ Châu, tài năng của Phương Bình càng thêm tỏa sáng. Ngược lại, khi diễn cùng những bạn diễn chưa đạt đến tầm vóc tương tự, ông lại ít có cơ hội phô diễn hết mình. Điều đáng nói, ông đoạt Huy chương vàng không phải với vai trò kép chính mà là ở các vai phụ đầy ấn tượng trong ba vở diễn có Mỹ Châu đồng hành. Nữ nghệ sĩ Mỹ Châu chính là tri kỷ trên sân khấu, người đã đồng hành và hỗ trợ Phương Bình rất nhiều trong sự nghiệp.
Vào giai đoạn khó khăn khi các tòa báo đóng cửa, Phương Bình rơi vào cảnh thất nghiệp. May mắn thay, ký giả Ngọc Đỉnh đã ra tay giúp đỡ, giới thiệu ông với Bầu Long và xin cho ông vào đoàn Kim Chung để học hát. Được Bầu Long chấp thuận, Phương Bình bắt đầu với những vai phụ, vai kép ba, chuyên về các cảnh đánh võ, đấu kiếm. Với ông, ký giả Ngọc Đỉnh không chỉ là ân nhân giải tỏa bế tắc cuộc sống mà còn là người thầy tận tình dẫn dắt ông từng bước trên con đường nghệ thuật, từ những bài học vỡ lòng cho đến khi chạm tay vào giải Thanh Tâm danh giá năm 1967.
Năm 1964, dưới sự giới thiệu của ký giả Ngọc Đỉnh, Phương Bình đầu quân cho đoàn Thanh Minh Thanh Nga. Tuy nhiên, ông vẫn chỉ đảm nhận các vai phụ do sự hiện diện của những tên tuổi lớn như Hữu Phước, Thành Được, Thanh Tú. Chỉ một năm sau, ông quay về cộng tác với đoàn Kim Chung 2. Tại đây, nghệ sĩ Mỹ Châu tiếp tục dìu dắt, giúp ông tiến bộ vượt bậc trong cả ca và diễn. Nhờ vậy, Phương Bình chuyển sang hát cho đoàn Kim Chung 6, và hai năm sau đó, vào năm 1967, ông vinh dự đoạt giải Thanh Tâm cùng với các nghệ sĩ tài danh khác như Mỹ Châu, Ngọc Bích và Bảo Quốc.
Từ kép chánh đến ông bầu gánh hát
Sau khi nhận giải Thanh Tâm, sự nghiệp của Phương Bình thăng hoa. Ông bầu Long đã tin tưởng giao cho ông đảm nhận vai kép chánh tại đoàn Kim Chung 8. Cũng trong khoảng thời gian rực rỡ này, ông kết hôn với nữ nghệ sĩ Ngọc Bê.
Trong suốt những năm tháng gắn bó với đoàn Kim Chung, nghệ sĩ Phương Bình đã để lại dấu ấn qua nhiều vai diễn đáng nhớ. Đó là vai Áo Vũ Cơ Hàn trong tuồng Tâm sự loài chim biển, vai Mộ Dung Thạch trong Kiếp nào có yêu nhau, và vai Sơn Tinh lừng lẫy trong vở Sơn Tinh – Thủy Tinh.
Năm 1971, Phương Bình rời đoàn Kim Chung và cùng vợ mình, nghệ sĩ Ngọc Bê, thành lập gánh hát riêng mang tên Hương Dạ Thảo. Từ đó, cặp đôi Phương Bình và Ngọc Bê, hay còn được gọi là bà bầu Bê, trở thành những tên tuổi nổi danh trong giới làm bầu các đoàn hát ở vùng Hậu Giang rộng lớn.
Tuy nhiên, từ năm 1971 đến 1975, đoàn Hương Dạ Thảo chủ yếu lưu diễn ở các tỉnh xa, ít có dịp về Sài Gòn. Đoàn hát này chỉ dừng lại ở quy mô trung ban, thiếu vắng những vở tuồng kinh điển hay những soạn giả tài năng nổi bật, khiến cho sự phát triển bị hạn chế.
Nghịch cảnh và những mất mát lớn lao
Đến năm 1975, đoàn Hương Dạ Thảo – Phương Bình buộc phải giải tán. Ông trở về Sài Gòn nhưng không lâu sau lại khăn gói về Cà Mau, thành lập đoàn hát mới mang tên Ngọc Bê – Phương Bình thuộc thị xã Cà Mau. Tuy nhiên, đoàn hát này không đạt được doanh thu như kỳ vọng. Vẫn ôm ấp niềm đam mê, ông tiếp tục đến Vũng Tàu, thành lập đoàn Hương Biển và đăng ký là đoàn hát trực thuộc Sở Văn hóa Thông tin Vũng Tàu.
Khi nhìn lại chặng đường sự nghiệp đầy sóng gió của mình, nghệ sĩ kiêm ông bầu Phương Bình không hề ngần ngại khi nhắc về những thất bại. Ông từng bày tỏ sự chán nản sâu sắc: “Sau nhiều chuyến đứng mũi chịu sào lập gánh hát từ năm 1971 đến 1984 với tên bảng hiệu Hương Dạ Thảo, Hương Biển thuộc Sở Văn hóa Thông tin Vũng Tàu, ông đã gặp nhiều sự cố.” Đó là những lần đoàn hát phải đối mặt với những cơn bão dữ dội, cộng thêm những điểm diễn heo hút nơi đời sống người dân quá nghèo, tiền đâu mua vé. Hệ quả là cảnh “xả giàn”, cả đoàn phải chấp nhận “có cơm ăn cơm, có cháo húp cháo” để cầm cự.
Sự nghiệp của ông, vốn từng sở hữu 5 ngôi nhà mặt tiền đường Trần Hưng Đạo ở Sài Gòn, 5 chiếc ô tô đời mới và 2 xe vận tải, cứ thế lần lượt ra đi. Ông phải bù lỗ triền miên cho đến năm 1998, khi gánh Hương Biển trụ bến tại Quảng Ninh. Nơi đây, khí hậu khắc nghiệt cùng sự cạnh tranh bất chính từ một số bầu gánh đã khiến ông tuyên bố rã gánh, trở về Sài Gòn để làm lại từ đầu.
Những tháng ngày bình dị
Ngày nay, hiếm hoi lắm người ta mới có dịp thấy Phương Bình cất giọng trên sân khấu chương trình Làn Điệu Phương Nam. Tuy nhiên, Làn Điệu Phương Nam chỉ biểu diễn mỗi tháng một suất vào ngày mùng 4 đầu tháng, và sau buổi diễn, ông lại âm thầm ra về. Đôi lúc, ông nhận show đi hát đám tiệc ở các tỉnh miền Tây, sau đó lại quay về Sài Gòn, mưu sinh bằng cách hát ở quán nghệ sĩ này đến quán nghệ sĩ nọ. Hiện tại, ông đang thuê nhà ở quận 6 cùng người vợ sau, trong khi người vợ trước của ông, nghệ sĩ Ngọc Bê, đã từ trần.
