Khi gió chướng bắt đầu thổi về, khu chợ Rạch Gốc (Cà Mau) lại sôi động trong nhịp điệu mưu sinh hối hả. Âm thanh bình bịch đặc trưng của những bao tôm được đập khô xen lẫn tiếng người gọi nhau mua bán, tạo nên bức tranh xuân đặc trưng của miền đất cực Nam Tổ quốc. Đây là thời điểm người dân tập trung làm tôm tít, tôm lụi khô để kịp cung ứng sản vật mặn mòi này cho thị trường Tết.
Nhịp điệu hối hả của “chợ tôm khô” ngày giáp tết
Vào những ngày đầu đông, khi không khí se lạnh mang theo hơi sương mặn mòi thổi ngang cửa biển, chợ Rạch Gốc, nằm khiêm nhường tại xã Tân An, huyện Ngọc Hiển, lại khoác lên mình một diện mạo hoàn toàn khác biệt. Khung cảnh mưu sinh nơi đây diễn ra vô cùng tất bật, không chỉ bởi tiếng rao hàng quen thuộc mà còn bởi một thứ âm thanh đặc trưng của công đoạn chế biến tôm. Từng nhóm người tụm ba tụm bảy, tay thoăn thoắt phân loại, luộc, và đập tôm để chuẩn bị cho công đoạn phơi khô.
Từ lâu, Rạch Gốc đã là cái tên vang vọng gắn liền với sản vật phương Nam, đặc biệt là thương hiệu ba khía trứ danh mà ai cũng biết. Thế nhưng, trong những ngày cận kề Tết Nguyên đán, nơi đây còn được mệnh danh là “chợ tôm khô”, một trung tâm chế biến sôi động chuyên cung cấp tôm tít và tôm lụi cho thương lái bán sỉ ba ngày Tết.
Ký ức hội cá và công cuộc mưu sinh mới
Theo lời kể của những người cố cựu tại Rạch Gốc, mấy mươi năm về trước, vùng biển này là điểm hẹn của nhiều loài cá quý hiếm. Theo từng con nước lớn ròng, cá tập trung vào bờ như một lễ hội tự nhiên. Chính vì vậy, Rạch Gốc từng là xứ sở của “hội cá đường”, nơi người dân thu hoạch dồi dào trước khi nổi danh với đặc sản ba khía.
Ngày nay, Rạch Gốc đã trở thành nơi neo đậu của những người tứ xứ, chọn nơi cửa biển này làm điểm khởi đầu cho công cuộc lập nghiệp. Để đối phó với những thử thách của cuộc mưu sinh, họ phải làm đủ nghề để kiếm sống. Sự phân hóa vốn đầu tư cũng định hình công việc của mỗi người. Những người có vốn liếng dồi dào sẽ chọn buôn bán tạp hóa, cung cấp nhu yếu phẩm.
Nghề tôm khô: Vốn ít, công nhiều, lời khá
Ngược lại, đa số người dân với số vốn ít ỏi lại chọn nghề làm tôm khô. Họ mua lại những mớ tôm vụn, tôm chì, hay tôm tít dạt lại từ các ghe thuyền sau những ngày cặp bến. Đây là nghề ít vốn nhưng đòi hỏi nhiều công sức. Dù phải bỏ ra sự tỉ mẩn và kiên trì cao độ trong từng khâu, công việc này vẫn mang lại nguồn thu nhập khá ổn định cho người lao động, nhất là khi nhu cầu tôm khô tăng mạnh dịp cuối năm.
Cứ độ tháng mười một âm lịch hằng năm, khi tôm tít và tôm chì vào mùa rộ nhất, cả khu chợ lại như được tiếp thêm sinh khí. Đây chính là thời điểm vàng để những người thợ thủ công bắt tay vào nghề chế biến. Từ việc luộc, bóc vỏ, đến công đoạn quan trọng nhất là làm khô tôm bằng cách đập dẹp bình bịch—tất cả đều được thực hiện thủ công, tạo nên hương vị mặn mòi, đậm đà rất riêng của tôm khô Rạch Gốc, một thức quà đặc trưng không thể thiếu trong mâm cỗ Tết miền Tây Nam Bộ.
