Khi những cơn mưa hạ đầu mùa tưới mát dải đất quê hiền hòa, ký ức về màu tím thẫm của những trái trâm căng mọng lại thao thiết trở về trong tâm trí. Đó không chỉ là dư vị thanh tao của một thức quà quê dân dã, mà còn là cả một khoảng trời tuổi thơ êm đềm bên gốc cây già, nơi lưu giữ tình thân và những bài học đầu đời đầy trân quý giữa nhịp sống đương đại hối hả.
Dư vị đồng quê trong lời ru và sắc tím mùa hạ
Mỗi khi những giọt mưa đầu mùa bắt đầu vỗ về mảnh đất quê hương thanh bình, lòng tôi lại xao động trước hình ảnh những rổ trâm tím sẫm nơi góc chợ nghèo. Chỉ với vài đồng bạc lẻ, bà cụ bán hàng đã trao tay tôi cả một bầu trời kỷ niệm. Hương vị ấy khiến khóe mắt bỗng chốc cay xè, dẫn lối tâm hồn tìm về những ngày tháng xa xăm. Điệu hò ru con của người hàng xóm bên hiên nhà bỗng vang lên, chở nặng nghĩa tình về hình ảnh cây trâm trong mưa, về đạo nghĩa vợ chồng và tình mẫu tử thiêng liêng, làm sống dậy một thời khờ dại của những đứa trẻ miền sông nước.
Ký ức về những trò chơi dân dã và thức quà thiên nhiên
Nhớ thuở còn bé dại, anh em tôi vốn là những đứa trẻ hiếu động, suốt ngày mải mê với những trò chơi ngoài đồng bãi. Từ việc đi bắt dế, tắm sông cho đến công đoạn tỉ mẩn nặn những con trâu bằng đất sét với đôi sừng bóng lưỡng, hay trò nắn tu na bên bờ đê lộng gió. Những hoạt động ấy khiến gương mặt và chân tay lúc nào cũng lấm lem bùn đất, dẫu đôi khi phải nhận những trận đòn roi nhưng đó lại là nét đặc thù của tuổi thơ miền quê thiếu thốn đồ chơi xa xỉ. Thế giới quà bánh của chúng tôi cũng vô cùng đơn giản, mùa nào thức nấy. Đó là những trái bình bát chín vàng ven sông, những chùm nhãn lồng ngọt lịm ẩn mình trong bụi gai, hay trái thù lù mọc hoang dại nơi ruộng bắp. Tuy nhiên, thứ khiến chúng tôi mong chờ nhất vẫn là những trái trâm khi mùa mưa bắt đầu chạm ngõ.
Gốc trâm già và trận chiến với đội quân kiến vàng
Khi những tia chớp rạch ngang bầu trời báo hiệu mùa mưa tới, cây trâm già sau vườn bắt đầu trổ những chùm hoa trắng phớt hồng li ti. Cây trâm này đã có từ thời ông nội còn sung sức, nó âm thầm chắt chiu nhựa sống từ phù sa để nuôi dưỡng những trái nhỏ xanh mướt, dần dần lớn bằng đầu ngón tay và chuyển sang màu đen bóng căng mọng. Anh Hai tôi khi ấy mười bốn tuổi, thường xuyên trèo lên ngọn cây mặc cho lời cảnh báo về sự linh thiêng của cây cao bóng cả. Khó khăn nhất khi hái trâm chính là đối phó với đội quân kiến vàng hung hăng. Những vết cắn bỏng rát và mùi hăng nồng của kiến không làm anh nản chí nhờ bí quyết dùng tro bếp của ông nội. Hình ảnh anh đứng trên cao, rải tro để xua kiến và hái những chùm trâm mọng nước đã trở thành một phần ký ức không thể phai mờ.
Tình thân ấm áp dưới bóng cây và những lần thoát đòn
Có những trưa hè, tôi nhõng nhẽo đòi anh cõng lên cây để cùng tận hưởng cảm giác làm Tôn Ngộ Không hái đào tiên. Hai anh em vừa ăn vừa cười đùa, nuốt chửng cả hạt để rồi nhìn nhau với đôi môi tím ngắt và bộ quần áo loang lổ vết mực trái cây. Những lúc ấy, ba thường xách roi đứng dưới gốc dọa phạt, nhưng nhờ sự can ngăn đầy thấu hiểu của ông nội và lời cầu xin ngây ngô của tôi, trận đòn ấy chưa bao giờ hạ xuống. Mẹ luôn là người vỗ về, bôi dầu lên những vết kiến cắn trên lưng anh và trách khéo sự liều lĩnh của hai đứa con. Sự bao dung của người lớn đã nuôi dưỡng tâm hồn chúng tôi, biến những kỷ niệm ấy trở nên ngọt ngào hơn cả vị trâm đầu mùa.
Gánh hàng rong bên bến đò và niềm vui tựu trường
Mùa trâm năm ấy trúng lớn, cành lá trĩu nặng những quả chín đen. Mẹ dự định gom trâm bán cùng xe bắp nấu để dành tiền mua sách vở cho hai anh em trước mùa khai trường. Anh Hai tỉ mẩn đục lon sữa bò làm dụng cụ đong, tôi thì ra vườn cắt lá chuối quấn thành những chiếc loa nhỏ xinh để đựng trái. Bên bến đò đông khách, tiếng rao sang sảng của anh Hai đã thu hút biết bao đứa trẻ. Dù miệng đứa nào cũng tím rịm vì ăn vụng, mẹ vẫn chỉ cười hiền từ và nhắc nhở nhẹ nhàng về việc giữ vốn. Những đồng tiền lẻ thấm đẫm mồ hôi và sắc tím ấy đã chắp cánh cho giấc mơ giảng đường của chúng tôi sau này.
Vòng xoay thời gian và sự đổi thay của nếp sống
Thời gian trôi đi, anh em tôi mỗi người một phương trời với những bận rộn riêng. Cây trâm già theo năm tháng cũng héo hon, bị mối mọt đục khoét và rồi ngã xuống trong một trận cuồng phong dữ dội. Tôi đã lặng lẽ trồng một cây trâm non thay thế, nhưng hiểu rằng hương vị cũ có lẽ sẽ khó tìm lại được. Nhìn những đứa trẻ thành thị ngày nay được bảo bọc trong không gian sạch sẽ nhưng thiếu vắng trải nghiệm thiên nhiên, tôi lại càng nhớ về thời chân trần chạy trên đất mịn. Những cuộc điện thoại của anh Hai giờ đây trở nên ngắn ngủi, lập trình theo guồng quay công việc, khiến nỗi nhớ về mùa trâm chín càng thêm đau đáu. Mùa mưa vẫn về, trâm vẫn chín và rơi rụng, nhưng những mùa trâm của tuổi thơ thì đã vĩnh viễn nằm lại ở một miền ký ức xa xôi.
