Câu chuyện tình yêu ngang trái giữa chàng thư lại Hùng và cô Huệ, vợ trẻ của ông xã Tư giàu có, nghiêm khắc, đã trở thành một bi kịch đau đớn nơi vùng đất Tây Yên xưa. Dù bị ngăn cấm bởi lễ giáo, địa vị và sự ghen tuông tột độ của người chồng, ngọn lửa tình vụng trộm vẫn âm ỉ cháy, đẩy cả hai vào một tấn bi kịch nhuốm màu máu và định kiến xã hội thời bấy giờ.
Những con số và bàn toán định mệnh
Trong căn phòng làm việc chìm trong bóng tối lờ mờ, chàng thư lại Hùng đang cắm cúi nghiên cứu cuốn sổ “công nho” ghi chép những khoản thu chi của làng Tây Yên. Chàng đọc lớn những mục chi tiêu và đóng thuế khô khan: “Đinh Văn Mão đóng thuế điền 2 đồng, biên lai số 00217. Quách Yến đóng thuế thủy lợi Kinh Dài 65 đồng, biên lai số 00218. Tu bổ trường làng ngày 21 – 1 – 1937, xuất 6 đồng 8 cắc 6 xu…”.
Hùng buông bút, đứng dậy tiến nhanh về phía bức vách để lấy chiếc bàn toán. Kể từ khi nhận chức biện làng và làm việc tại nhà ông xã Tư, chàng mới biết đến sự tiện lợi của công cụ tính toán này do người Trung Hoa sáng chế. Mỗi lần lắc những con toán, âm thanh phát ra đều đều, nghe thật vui tai. Chiếc bàn toán được treo ở vị trí khá cao, ngay cạnh tấm lịch. Khi Hùng vừa với tay lên, chàng chợt rùng mình kinh ngạc và sợ hãi khi một bàn tay trắng muốt bất ngờ đưa ra từ trong phòng, nắm chặt lấy tay chàng. “Ai… vậy?” Hùng suýt kêu to.
Chủ nhân của chiếc bàn toán ngà vẫn chưa lộ diện, nàng chỉ cất tiếng nói lanh lảnh: “Anh này cứ giả bộ hoài! Mấy hôm rày tôi biết… anh mê tôi lắm nhưng anh sợ, anh không dám nói ra. Phải vậy không?”. Hùng lấy lại bình tĩnh, cố tìm cách thoát khỏi tình huống khó xử. Người đang trêu ghẹo, thử thách chàng không ai khác chính là cô Huệ, người vợ trẻ trung mơn mởn của ông xã Tư.
Huệ là người cùng xóm với Hùng. Năm mười bảy tuổi, tức là chỉ mới năm ngoái, nàng đã vâng lời cha mẹ cử hành lễ vu quy, trở thành vợ của ông xã Tư. Ông xã năm nay đã ngoài năm mươi, lớn hơn nàng tới bốn mươi cái xuân xanh, và dĩ nhiên, ông ta cũng giàu có hơn gia đình nàng gấp trăm lần. Hùng lẩm bẩm trong miệng: “Trời! Tội nghiệp tôi, bà ơi”.
Huệ cười giòn, lú gương mặt xinh đẹp ra, nhưng bàn tay vẫn bám chặt cổ tay Hùng: “Hễ anh kêu tôi bằng bà thì tôi sẽ nắm chặt như vầy hoài đó”. Hùng lắc đầu, mồ hôi đau khổ túa ra như sương trên vầng trán: “Lỡ ông xã về thình lình, chắc ông giết tôi mất!”. “Bây giờ anh muốn chết hay muốn sống?” Nàng hỏi. Hùng đáp: “Dạ, muốn sống”. Những ngón tay Huệ dường như bắt đầu nới lỏng vòng vây. Nàng nói tiếp: “Sống để làm gì?”. “Dạ, sống để… làm biện làng, giúp việc cho ông xã”.
Huệ buông tay, cười khanh khách rồi tát yêu vào má Hùng: “Anh này nói dóc quá. Tôi nói cho anh mừng nhé, sáng nay nhà tôi đi hầu quan chủ quận, tới chiều mới về. Trong nhà không còn ai cả. Chỉ có con nhỏ dưới bếp là đứa thân tín thôi”. Dứt lời, Huệ bước ra khỏi phòng. Hùng cầm chiếc bàn toán, đặt lên bàn rồi ngồi vào ghế, giả vờ như đang say sưa làm việc. Ngoài hiên, một cơn gió nhẹ thổi qua, vô tình khép lại cánh cửa phòng đang hé mở. Căn phòng bỗng trở nên ấm áp lạ thường, nhưng Hùng vẫn chưa thể yên tâm.
Cuộc hôn nhân trái cựa và mưu kế của tình địch
Mấy năm trước, Hùng và Huệ đã gặp nhau nhiều lần qua những dịp cúng đình làng, trao đổi cho nhau những ánh mắt tình tứ đầu tiên. Thế rồi, nàng ngoan ngoãn vâng lời cha mẹ, chấp nhận trở thành vợ của ông xã Tư. Cuộc hôn nhân trái cựa này khiến dân làng bàn tán không ngớt. Đa số cho rằng Huệ ham tiền, muốn chiếm đoạt gia tài của ông xã Tư trong tương lai. Nhưng cũng có một giả thuyết khác được truyền tai nhau: “Ông xã Tư có bùa, có ngải, Huệ đã uống nhằm bùa mà lão ta chuộc về từ núi Tà Lơn huyền bí”.
Huệ đứng dậy, bước khoan thai đến gần bàn giữa, rót một tách nước rồi trịnh trọng dâng cho Hùng: “Mời anh… Anh nhát quá”. Đến lúc này, Hùng mới bắt đầu tỉnh táo. Bao nhiêu khí phách của một chàng trai yêu đời bỗng bừng sôi mạnh mẽ trong huyết quản. Huệ là gái có chồng, đang sống trong vòng áp bức của người chồng già nghiêm khắc mà nàng còn đủ can đảm, huống chi là chàng. Nếu ông xã Tư đuổi việc, chàng sẽ đi tìm sinh kế nơi khác và rủ Huệ trốn theo. Chàng nâng tách nước lên uống một hơi dài. Nàng cười: “Thong thả mà uống. Coi chừng phỏng miệng”. Chàng đáp: “Chết cũng không sợ, miễn là…”.
Từ đó, hai người thoải mái trò chuyện, kể lể cho nhau nghe bao nỗi nhớ nhung, uất hận. Nàng an ủi Hùng: “Em sẽ nói với ba má gả Lan cho anh”. Lan là em gái của Huệ, siêng năng nhưng kém lộng lẫy hơn chị. Hùng cau mày: “Anh chỉ yêu Huệ mà thôi”. Huệ đáp: “Anh này bướng quá, lì quá. Em hiểu lòng anh từ mấy tháng nay rồi. Nhưng từ rày về sau, anh nên cẩn thận. Hôm trước, anh vô tình vẽ lại mái tóc của em trên tấm giấy chậm. Chồng em đã chú ý rồi đó…”.
Từ đó về sau, mỗi dịp ông xã Tư đi hầu quan chủ quận mỗi tháng hai lần để nạp thuế, Huệ và Hùng lại tha hồ ân ái. Hùng đánh bạo, vào phòng của Huệ, nằm trên chiếc gối thêu rồng thêu phụng bấy lâu chỉ dành riêng cho ông xã Tư. Huệ càng lúc càng đẹp, càng xinh thêm. Thỉnh thoảng, Hùng còn ca vọng cổ trước mặt ông xã Tư. Ông xã cười gằn, liếc lên vách, nhìn chiếc bàn toán treo sát cửa phòng. Và cách chiếc bàn toán chừng vài tấc là thanh đoản đao bén ngót mài từ miền cao nguyên.
Màn kịch hiểm độc và sự ghen tuông
Hôm ấy, sau khi xong việc, Hùng trở về nhà trọ ở xóm Vàm. Chàng đang sờ vào túi, đếm thử mấy đồng bạc chợt nghe tiếng gọi lớn từ phía sau: “Chú biện!”. Đó chính là ông xã Tư. Ông ta gọi lần nữa, giọng rắn rỏi hơn: “Hùng! Mày đứng lại”.
Nghĩ rằng xã Tư là kẻ đa mưu, nhưng chẳng lẽ ông ta dám giết mình giữa ban ngày, lại gần xóm đông đúc này, nên Hùng mạnh dạn đứng lại: “Thưa ông…”. “Mày đi đâu vậy?” “Dạ về nhà.” “Tao hỏi mày đi về… âm phủ hay muốn ở lại dương gian. Mày nghe rõ chưa?”.
Hai người bước chậm rãi cạnh nhau. Hùng chú ý thấy ông xã không mang theo khí giới. Gương mặt cau có của ông ta chứng tỏ ông ta đang ghen bóng ghen gió, chứ chưa nắm được bằng cớ cụ thể nào. Để tỏ ra mình là anh hùng, chàng nói thẳng: “Tôi đã nói chuyện riêng với… bà nhiều lần, lúc ông vắng mặt”.
“Tại sao mày không nói lúc tao có mặt? Chuyện riêng là chuyện gì? Nói thật đi, tao tha tội cho. Tao biết mày quen với gia đình bên vợ tao, từ lâu…”. Mấy tiếng “gia đình bên vợ” giúp Hùng tỉnh táo, sáng trí. Chàng xoay sang vấn đề khác: “Thưa ông, tôi quen với gia đình bên ông… Xóm giềng ai cũng biết…”. Rồi chàng cố tình ngưng câu nói, chờ ông xã Tư thúc giục: “Mày muốn làm rể hả? Tao cưới con Huệ, mày tức hả?”.
Thấy xã Tư đã mắc vào quỷ kế của mình, Hùng nói: “Xin ông đừng nóng giận. Tôi muốn làm rể, và khi ông cưới cô Huệ, tôi tức giận thật đó…”. Rồi chàng lùi xa vài bước, thủ thế: “Nhưng… tôi muốn cưới Lan, em cô Huệ. Tôi tức giận vì mình nghèo túng. Phải chi tôi có chức phận làm được hương thân, hương hào thì đâu đến nỗi thất vọng vì tình”.
Ông xã Tư gật đầu từng chập, bán tin bán nghi. Có lẽ thằng Hùng đang thổ lộ tâm tình chân thành của nó, vì Huệ còn đứa em gái khá đẹp mà ông xã toan đem về làm… tì thiếp trong tương lai. Tuy nhiên, câu trả lời của Hùng vẫn chưa đánh tan hết sự ghen tương: “Mày nói với vợ tao chuyện gì? Nói mấy lần? Nói tại đâu?”. “Dạ, nói nhiều lần. Tôi nhờ cô Huệ trình bày hoàn cảnh tôi với ba má cô. Tôi muốn nhờ ông giúp dùm, nói vô vài tiếng ngặt tôi chưa dám”. “Ờ… Để tao coi lại.”
Đến xóm trên, ông xã Tư ghé vào quán, uống rượu liên miên, tìm cách ứng phó. Hùng nhanh trí, bơi xuồng thẳng về phía Kinh Dài, nơi trú ngụ của Huệ. Chàng thuật lại đầu đuôi tai nạn đã xảy ra rồi quỳ xuống lạy. Ông Hương Kiểm Lưu, cha của Huệ, ban đầu tức giận nhưng nghĩ đến tương lai con gái, ông đành thở dài. Hùng nài nỉ thống thiết: “Ông xã Tư đa mưu túc trí, dám giết tôi để trả thù, giết cách này hoặc cách khác… Xin bác bình tĩnh giúp đỡ cháu. Cháu hiểu phận mình chưa xứng đáng làm con rể trong gia đình”.
Ông Hương Kiểm bỗng giật mình: “Xã Tư bây giờ ở đâu?”. “Dạ, ổng uống rượu ở quán, tại xóm Vàm”. “Nguy lắm. Lan ơi!”. Lan bước tới, khép nép cúi chào Hùng. Ông Hương Kiểm quay lại Hùng: “Mày đi cho khuất, kẻo thiên hạ sinh nghi”. Hùng trố mắt, bước ra về, nghe ông Hương Kiểm căn dặn Lan: “Con tới nhà chị Huệ, nói như vầy, như vầy… Kẻo người nói một đàng, người cung khai một nẻo. Đi cho gấp kẻo… xã Tư về trước. À! Đem nải chuối cau này, gọi là mượn cớ thăm viếng”.
Năm ba hôm sau, Hùng cúi đầu làm việc, chẳng dám nhìn Huệ hoặc ông xã Tư. Thái độ của ông ta thật khó hiểu, thỉnh thoảng vào phòng nói chuyện rù rì với Huệ rồi lại đi ra. Hùng mừng thầm, hy vọng tai qua nạn khỏi vì chàng đã đánh lạc hướng xã Tư một cách khéo léo. Xã Tư mở tủ, trao cho Hùng mười đồng bạc. Hùng trố mắt: “Thưa ông, chưa tới ngày lãnh lương”. “Tao cho mày mượn.” “Dạ, làm sao tôi có tiền trả lại?”.
Xã Tư nói: “Tao biểu điều gì, mày đừng cãi. Ngày mốt, mày cưới vợ”. “Dạ, cưới ai?”. Câu hỏi vặn ngược khiến ông Tư càng nghi ngờ. Tại sao biện Hùng thú thật rằng nó yêu Lan nhưng lại không biết… cưới ai làm vợ? Ông ta nói: “Cưới con Lan. Tao nói với con Lan rồi. Ông Hương Kiểm đồng ý. Mày cầm số tiền này may sắm quần áo. Ngày mốt ông Hương Kiểm làm đám nói cho mày, mày có thể xuống nhà ổng ăn cơm, ở lại đó để làm rể. Hàng ngày, mày được quyền nói chuyện tình với con Lan. Ban đêm mày… tự do ra vào phòng của nó”.
Quả thật ông xã Tư là đối thủ lợi hại. Ông ta xuất ra số tiền ấy để làm kế ly gián, khiến cô vợ trẻ nghi ngờ mối tình son sắt của Hùng. Hùng đau xót nhưng chẳng biết nói sao. Đôi mắt chàng long lanh ngấn lệ: “Tôi chưa muốn cưới vợ”.
Xã Tư cười, đắc chí: “Thằng này lạ quá. Muốn cưới vợ lại không muốn. Mày giỡn với tao hả? Người ta cưới vợ rồi cười, mày lại khóc hận. Mua sắm quần áo đi. Từ giờ phút này, tao cấm mày nói chuyện riêng với vợ tao, hiểu chưa. Nếu bắt gặp, tao giết mày. Xứ này, thiên hạ nghe oai danh tao quá nhiều. Tao giết bất cứ ai, nếu tao muốn. Tao không sợ ở tù đâu… Và hễ giết kẻ gian thì lương tâm tao không bao giờ ăn năn hối hận gì ráo”.
Hùng ngoan ngoãn cúi đầu. Chàng cảm thấy bơ vơ quá đỗi. Bỗng dưng chàng yêu Huệ hơn bao giờ hết. Ngày mốt, chàng sẽ làm lễ hỏi Lan. Vô lý quá. Chẳng biết khi hay tin này, thái độ của Huệ sẽ ra sao? Xã Tư thật độc ác. Hắn ghen tuông, trả thù, bày kế ly gián để giết lần giết mòn cuộc đời Hùng và Huệ. Nhưng khối óc non nớt của Hùng chưa thể suy luận, tiên đoán nổi những chuyện sắp xảy tới.
Lời thú tội dưới nải chuối cau
Ngày mười lăm dương lịch, xã Tư đi hầu quan chủ quận như thường lệ. Huệ nằm rũ rượi trong phòng. Kể từ khi làm lễ hỏi Lan tới giờ, xã Tư bắt buộc Hùng nghỉ việc mười hôm. Ông ta bảo với vợ: “Em đừng hiểu lầm. Anh cho thằng Hùng nghỉ tạm để vợ chồng nó hưởng tuần trăng mật. Sau đó, nó về đây làm sổ sách như trước”.
Huệ ngơ ngác: “Mình nói sao? Hùng hưởng tuần trăng mật?”. “Nó ngủ chung một phòng với con Lan.” Huệ đập tay xuống bàn, giận dữ. Xã Tư liếc thấy sự ghen tuông đang hiện rõ trên mặt vợ. Huệ còn yêu Hùng. Huệ không muốn Hùng… nhập phòng với Lan. Ông ta cười gằn: “Em giận ai?”. Huệ lanh trí, tìm được câu trả lời: “Em giận tất cả mọi người, mới làm đám hỏi mà đã nhập phòng à? Tục lệ nào cho phép chuyện bất lương đó?”. Ông ta đáp: “Tôi muốn như vậy để thằng Hùng khỏi làm chuyện bất lương khác”. Nói xong, ông ta xuống ghe, ra lệnh cho mấy thằng trạo chèo đi dinh quan chủ quận ở tận chợ Gò Quao.
Gian nhà trống trải lạ thường. Hồi lâu, nàng thấy Hùng và Lan bước vào. Lan rưng rưng nước mắt khi gặp chị: “Chị đừng hiểu lầm”. Huệ vội đóng cửa phòng: “Về đi! Về hết đi! Tao muốn chết”.
Hùng chạy tới, xô cửa phòng, nói nhanh: “Huệ, em đừng dại dột. Hễ anh nói, chắc em không tin. Hôm nay, anh dẫn Lan tới đây. Lan sẽ trình bày cho em biết tất cả sự thật”. Bây giờ, Huệ mới bắt đầu yên tâm. Hai chị em Huệ và Lan ôm nhau khóc nức nở. Lan nói nghẹn ngào: “Ông xã bắt buộc Hùng và em phải ngủ chung một phòng để gây dư luận xấu. Thiệt ra anh Hùng là người tốt. Đêm đó, anh Hùng ngủ dưới đất, em thì ngủ một mình trên giường”.
Hùng nghiến răng: “Khổ quá. Tại sao ba má không ngăn cản?”. “Dạ, ông xã hăm he. Nếu ba má từ chối thì ông xã sẽ làm lớn chuyện, giết chị lập tức. Ông nói chị tư tình với anh Hùng…”. “Chị hiểu rồi… Vợ chồng em về đi!”.
Hùng và Lan vô cùng bối rối. Cuộc thăm viếng này có thể làm cho Huệ uất ức đến mức tự tử. Chàng nài nỉ Huệ: “Lan đến thăm để nói sự thật. Huệ à, anh thề chung thủy, sống chết với Huệ. Anh chỉ sợ Huệ thay lòng đổi dạ thôi”. Rồi chàng lau nước mắt cho Huệ. Nàng nắm tay chàng: “Anh nhớ giữ lời hứa. Em sợ rằng…”. “Thôi, em đừng nói nhảm! Lan cứ về một mình. Anh ở lại đây làm sổ sách…”.
Khi xã Tư trở về nhà, Huệ và Hùng đều sợ sệt. Mọi khi ông ta về vào khoảng bảy giờ tối. Nhưng lần này, mười hai giờ trưa ông ta đã về. Phải chăng Hùng và Huệ vừa sa vào cạm bẫy của ông ta? Hùng đứng dậy chào: “Ủa! Ông không đi dinh quận sao?”. Xã Tư vỗ vai Hùng: “Đừng gọi tôi bằng ông! Hai đứa mình là bạn rể với nhau. Cứ gọi tôi bằng anh”. Rồi ông ta hạ giọng: “Hay gọi thân mật… bằng thằng, thằng xã Tư cũng được”.
Huệ đỡ lời: “Mình nói khó nghe quá. Hay là bữa nay mình uống rượu nhiều?”. “Mới uống rượu chút ít. Tôi mới mua được một con khỉ nên lật đật trở về làm tiệc. Mình ăn thịt khỉ chớ. Để Hùng xuống ghe, đem con khỉ lên”. Nói xong, ông xã Tư nắm tay, dắt vợ vào phòng.
Bi kịch dưới ánh mắt ghen tuông
Ngoài này, Hùng bước lững thững ra sân, xuống ghe với hai thằng trạo thân tín của ông xã. Chiếc ghe rời bến, đi vào mương nhỏ khuất sau những lá um tùm. Xã Tư đem cái ly to lớn để trên bàn nói rối rít với Huệ: “Máu khỉ uống bổ lắm. Hổm rày, em xanh xao…”.
Huệ trợn mắt. Linh cảm như báo trước điềm không may: “Ừ! Uống bổ lắm”. Cánh cửa hé mở. Một thằng trạo bước vào, nâng một tô rượu đỏ ngầu. Xã Tư cười hề hề: “Em uống đi”. Huệ nâng tô rượu lên. Trong đáy tô rượu đỏ ngầu, tanh tanh, dường như ẩn hiện một dáng người. Nàng run rẩy, buông tay. Tô rượu đổ xuống bàn, văng vào áo ông xã.
Xã Tư hỏi: “Em chóng mặt hả?”. Huệ nói gắt: “Em muốn mửa. Uống rượu như vầy, dã man quá! Dã man!”. Xã Tư hiểu rằng Huệ đang chửi mắng mình. Ông ta nắm tay vợ: “Em buồn mửa thì ra ngoài này… Mửa ở đây, dơ dáy nhà cửa”. Ông ta đưa Huệ đến cái mương sau vườn rồi dắt nàng xuống chiếc ghe, nơi Hùng đang nằm sóng soài, tắt thở trong vũng máu lênh láng.
Huệ chạy trở vào nhà, rút thanh đoản đao – thanh đoản đao treo gần chiếc bàn toán, ngay cửa phòng. Nàng đứng nép bên cửa, chờ đợi. Nàng đâm ngay bụng xã Tư rồi đâm vào ngực mình, ngã gục. Từ đó về sau, thiên hạ đồn rằng Huệ trở thành ma quỷ linh thiêng, gọi là cô Huệ, cô Huê ở cây dương đình làng Tây Uyên. Huê chính là Huệ, nói theo giọng kỵ húy.
