Bánh tét không chỉ là một món ăn ngày Tết mà còn là biểu tượng văn hóa lâu đời của người dân phương Nam. Từ thuở khai hoang lập ấp, đòn bánh tròn trịa này đã gắn liền với nghi lễ tạ ơn trời đất và tổ tiên, mang theo ước vọng về một cuộc đời ấm no, sung túc. Hương vị dẻo thơm của nếp hòa quyện cùng nhân đậu thịt đậm đà chính là linh hồn của những ngày xuân sum họp tại vùng đất chín rồng.
Nhớ quê nhớ tết ngọt ngào
Ơ thịt kho tàu nồi bánh tét xuân
Sự đa dạng của hương sắc bánh tét miền Tây
Trong dòng chảy văn hóa ẩm thực miền Nam, bánh tét chiếm giữ vị trí trang trọng nhất mỗi dịp xuân về. Hình ảnh đòn bánh thon dài, được bao bọc kỹ lưỡng bằng lớp lá xanh mướt, chính là minh chứng cho tinh thần cần cù và lòng hiếu thảo của cư dân vùng đất mới. Từ thời tiền nhân đi mở cõi, người dân đã dùng hạt gạo lúa nổi quý giá để kết tinh nên món bánh này, dâng cúng tổ tiên như một lời tạ ơn sâu sắc.
Sự phong phú trong cách chế biến bánh tét tại các tỉnh thành Tây Nam Bộ phản ánh sự sáng tạo không giới hạn của người nội trợ. Nếu Cần Thơ nức tiếng gần xa với bánh tét lá cẩm mang sắc tím thủy chung, thì đảo ngọc Phú Quốc lại ghi dấu ấn bằng chiếc bánh gói lá mật cật độc đáo. Tùy theo vùng miền, bánh có thể mang sắc xanh của lá dứa, màu đỏ từ gấc hay sự hòa trộn tinh tế của bánh ngũ sắc. Kích thước và nhân bánh cũng biến chuyển đa dạng, từ những đòn nhỏ xinh chỉ nặng vài trăm gam đến những tác phẩm khổng lồ phục vụ lễ hội, với đủ loại nhân mặn từ thịt mỡ, trứng muối đến nhân ngọt, nhân chay thanh đạm từ các sản vật địa phương.
Mâm cơm ngày Tết và phong vị truyền thống
Suốt những ngày đầu năm, bánh tét trở thành món chủ đạo thay thế cho cơm trắng trong mỗi bữa cơm gia đình. Chỉ cần một vài khoanh bánh dẻo mịn, thưởng thức cùng đĩa dưa món giòn sần sật, củ kiệu chua ngọt hay bát thịt kho hột vịt trứ danh, thực khách đã có thể cảm nhận trọn vẹn phong vị Tết phương Nam. Khi những ngày lễ chính qua đi, món bánh tét chiên nóng hổi với lớp vỏ vàng giòn lại mang đến một trải nghiệm ẩm thực hấp dẫn khác, khiến ai đã một lần thưởng thức đều khó lòng quên được. Cứ thế, bánh tét hoàn thành sứ mạng của mình một cách vui tươi và đầm ấm bên mâm cúng ông bà, lưu giữ hương vị đậm đà khó quên trong tâm khảm những người con miền Tây dù có đi đâu xa.
Nghi thức gói bánh và hơi ấm đoàn viên
Chim kêu ba tiếng ngoài sông
Mau lo lựa nếp hết đông tết về
Câu ca dao quen thuộc như lời nhắc nhở mỗi nhà chuẩn bị cho nghi thức quan trọng nhất trong năm. Việc gói bánh thường bắt đầu từ rất sớm, với những gia đình làm nghề truyền thống thì khoảng 26, 27 tháng Chạp đã nhộn nhịp tiếng cười để kịp cung ứng cho thị trường. Với các hộ gia đình tự làm, không khí rộn ràng nhất rơi vào ngày 29 và 30 Tết.
Từ khâu chọn nếp, lau lá đến xào nếp và làm nhân, mỗi thành viên đều đảm nhận một công đoạn riêng, tạo nên sợi dây gắn kết vô hình giữa các thế hệ. Hình ảnh bếp lửa bập bùng trong đêm cuối năm, soi rõ những khuôn mặt rạng rỡ bên nồi bánh sôi sùng sục, đã trở thành ký ức đẹp đẽ trong lòng mỗi người con xa quê. Sau khoảng 3 đến 4 tiếng nấu kỹ, những đòn bánh được vớt ra, treo thành từng xâu trên đòn dài để ráo nước. Chờ đến sáng mùng Một, những khoanh bánh đẹp nhất được cắt đặt lên mâm cúng rước ông bà, hoàn thành sứ mệnh tâm linh cao cả trước khi được con cháu cùng nhau thưởng thức trong niềm hân hoan của một mùa xuân mới.
