Có phải ký ức nào cũng mang một mùi hương, một vị ngon để rồi mỗi khi nếm lại, cả một miền trời xưa cũ bỗng ùa về không nghen? Với người con đất An Giang, mùi ký ức ấy thơm thảo hương gạo tấm, đậm đà vị thịt khìa của dĩa cơm tấm Long Xuyên. Món ăn không phải để no lòng một bữa, mà để mang trong lòng cả một nỗi nhớ, một dáng hình quê nhà, dẫu có đi đâu về đâu cũng chẳng thể nào quên.
Dĩa cơm ấy là câu chuyện của một thời bưng biền. Những năm đầu thế kỷ trước, ở miệt An Giang này, người nông dân sau vụ mùa gặt hái, những hạt gạo bể trong lúc xay giã chẳng nỡ bỏ đi. Người ta gọi đó là hạt tấm. Tấm thì nấu cơm sao được? Vậy mà bằng sự chắt chiu và đôi bàn tay khéo léo, người ta đã mần nên một món ăn cho những người lao động sớm hôm, cho thợ nề, thợ gạch, cho những gia đình còn đơn sơ. Bữa ăn nhanh gọn mà chắc bụng, giản dị mà thấm đượm cái tình của người miền Tây.
Xem thêm: Gỏi sầu đâu An Giang và vị đắng ngọt lạ lùng nơi đầu lưỡi
Hồn cốt từ những điều giản dị
Cái tên “cơm tấm” nghe thiệt là mộc mạc, nó bắt nguồn từ chính nguyên liệu gạo vỡ ấy. Nhưng đừng vội nghĩ nó tầm thường. Từ thứ tưởng chừng là của bỏ đi, người Long Xuyên đã biến tấu, đã gửi gắm vào đó cả một tinh thần sáng tạo và sự tinh tế. Dĩa cơm không chỉ có hạt gạo rời thơm phức, mà còn là cả một sự sắp đặt đầy dụng ý.
Mỗi quán ăn, mỗi gia đình lại có một bí quyết nho nhỏ, một cách nêm nếm gia truyền. Công thức được truyền từ đời ông bà, không phải chỉ để bán, mà còn để gìn giữ lại hương vị của ngày xưa, để con cháu sau này còn biết thế nào là vị ngon của đất quê mình.
Nghệ thuật của sự tỉ mỉ
Cơm tấm Long Xuyên không giống với cơm tấm Sài Gòn có miếng sườn to ú ụ. Ở đây, người ta lại chọn một lối đi riêng, tinh tế và cầu kỳ hơn. Thịt sườn, trứng vịt kho, bì, tất cả đều được xắt thành từng sợi mỏng tang. Người ta nói vui, đó là triết lý ẩm thực của người Long Xuyên.
Việc xắt sợi không chỉ là để trang trí cho đẹp, mà nó mang cả cái lý của người nấu. Thịt thái mỏng giúp gia vị thấm sâu hơn, mềm mại hơn, khi ăn không cần dùng sức cắn xé. Mọi thứ cứ quyện vào nhau, hạt cơm tơi xốp, sợi thịt đậm đà, miếng bì dai giòn, thêm chút đồ chua và mỡ hành thơm lừng. Tất cả làm nên một tổng thể hài hòa, ăn hoài không thấy ngán.
Nước mắm cũng là cả một bí quyết, pha sao cho vừa vặn, có mặn, có ngọt, có cay nhưng không có vị nào lấn át vị nào. Chan một muỗng lên dĩa cơm nóng, nghe mùi thơm bốc lên mà thấy thương làm sao cái xứ sở này.
Tìm hương vị quê nhà giữa lòng Sài Gòn
Dù là món ăn của đất An Giang, nhưng giữa Sài Gòn hoa lệ, người ta vẫn tìm được những quán cơm tấm Long Xuyên, như một cách để tìm về chốn cũ. Ở những khu quận 5, quận 6, hay Bình Tân, nơi có nhiều người miền Tây sinh sống, hương vị ấy vẫn còn được giữ gìn gần như nguyên bản.
Dĩa cơm có thể không được nấu bằng thứ nước phù sa của sông Hậu, nhưng cách người ta xắt sợi thịt, cách pha chén nước mắm vẫn còn đượm cái hồn, cái tình của người Long Xuyên. Để rồi ai đó xa quê, ăn một dĩa cơm mà như thấy cả quê nhà trước mặt.
Vậy đó, dĩa cơm tấm Long Xuyên không chỉ là một món ăn, mà là cả một bầu trời ký ức gói gọn trong từng hạt gạo vỡ. Nó là câu chuyện của một thời cơ hàn mà nghĩa tình, của sự chắt chiu mà sáng tạo của người dân miệt vườn An Giang. Mỗi hạt gạo tấm, mỗi sợi thịt khìa, mỗi giọt nước mắm chan lên đều thấm đượm cái hồn quê. Để rồi mai này đi đâu, về đâu, chỉ cần nghe mùi gạo tấm thơm lừng là lòng lại nao nao nhớ về quê nhà, nhớ về dáng hình của mẹ, của ngoại, nhớ về một miền ký ức ngọt ngào.
