Thiệt, có cái vị đắng nào ở trên đời lại gieo thương nhớ như vị đắng của lá sầu đâu miệt An Giang không?
Cái vị đắng nhân nhẩn của lá ban đầu có thể làm người ta e dè, nhưng chỉ cần qua cái đắng đó thôi là bao nhiêu hương vị tinh tuý của miệt vườn Châu Đốc, Tri Tôn ùa về. Vị ngọt hậu của lá, cái mằn mặn của con khô cá lóc, chua thanh của xoài, thơm dìu dịu của khóm… tất cả hoà quyện làm nên một món gỏi mà ăn một lần là một đời thương nhớ.
Mấy cây Sầu Đâu
Ngoại thường ra hái lá,
Trộn gỏi đắng mà
Nghe ngọt lạ bờ môi
Giờ ngoại của tôi
Chân run run tóc bạc lưng còng,
Mấy cây Sầu Đâu đã già xơ xác lá,
Ngoại vẫn kiếm tìm
Xin cho được Sầu Đâu.
Ở xứ mình, cây sầu đâu còn gọi là cây xoan. Mà nghen, cây xoan này hổng giống cây xoan miệt ngoài Bắc, ngoài Trung đâu. Xoan xứ khác hoa tím, lá độc không ăn được. Còn cây sầu đâu đất phương Nam mình thì cho hoa màu trắng, nở li ti như những chùm sao nhỏ, và ban cho đời những chiếc lá tuy đắng mà lành, là vị thuốc quý giúp thanh nhiệt, cho giấc ngủ sâu.
Cách người mình mần gỏi sầu đâu
Để mần được một dĩa gỏi sầu đâu đúng điệu, người nhà quê cũng phải tỉ mẩn lắm. Nguyên liệu phải đủ đầy, tươi ngon thì dĩa gỏi mới tròn vị:
- Lá và hoa sầu đâu: Phải lựa mớ đọt non tơ, rửa sạch rồi trụng sơ qua nước sôi cho bớt đi cái vị đắng gắt ban đầu, để lại vị đắng dịu và ngọt hậu.
- Khô cá: Thường là khô cá lóc hoặc khô cá sặc đồng. Phải nướng trên bếp than hồng cho con khô chín vàng, dậy mùi thơm lừng rồi mới dùng tay xé nhỏ.
- Các loại rau củ:
Không chỉ có lá sầu đâu, món gỏi là sự hòa quyện tinh tế của vị mằn mặn khô cá lóc, chua thanh xoài, thơm dìu dịu khóm… Tất cả tạo nên hương vị miệt vườn Châu Đốc, Tri Tôn.Dưa leo, xoài xanh, trái thơm (khóm) đều được xắt sợi mỏng để tạo vị chua thanh và độ giòn mát cho món gỏi. - Thịt và tôm: Một ít thịt ba rọi luộc xắt mỏng, thêm mấy con tôm bạc đất luộc đỏ au, bóc vỏ cho ngọt thịt.
Xem thêm: Canh chua bông so đũa cá rô đồng: Hương vị quê nhà miền Tây
Linh hồn trong chén nước mắm me
Gỏi ngon hay không, phần nhiều là nhờ chén nước chấm đó nghen. Nước chấm gỏi sầu đâu phải là nước mắm me chua ngọt. Me dốt được dằm với nước nóng, lược lấy nước cốt, rồi pha với nước mắm nhĩ, đường, tỏi ớt băm nhuyễn. Chén nước chấm đạt chuẩn là khi nếm thử, vị chua, cay, mặn, ngọt hài hòa, quện vào nhau, làm tôn lên vị đắng đặc trưng của lá sầu đâu.
Thưởng thức cho trọn vị sầu đâu
Gắp một đũa gỏi, thực khách chưa quen có thể sẽ hơi giật mình vì vị đắng xộc lên. Nhưng cứ từ từ nhai, cái đắng sẽ dịu dần, rồi tan biến, nhường chỗ cho vị ngọt hậu nơi cuống họng. Kế đó là vị mặn của khô, vị ngọt của tôm thịt, vị chua của xoài, vị giòn của dưa leo, tất cả bùng nổ trong miệng.
Bởi vậy người ta mới nói, gỏi sầu đâu là món ăn để thử lòng người, ăn không quen thì thấy… sợ, mà ăn quen rồi thì đi đâu cũng nhớ, cũng thèm cái vị đắng ngọt lạ lùng ấy.
Dĩa gỏi sầu đâu có thể ăn kèm với bánh phồng tôm giòn rụm, hoặc ăn với một chén cơm nóng cũng thiệt là bắt. Mà với mấy ông, dĩa gỏi này mà làm món nhắm với vài ly rượu đế thì còn gì bằng. Cái đắng của lá, cái cay của rượu, như gói trọn cái tình, cái nghĩa của người dân miệt sông nước vậy đó.
Vậy đó, món gỏi sầu đâu An Giang không chỉ là một món ăn, mà còn là cả một câu chuyện về đất và người miền Tây chân chất. Cái vị đắng ban đầu như thử thách lòng người, rồi vị ngọt hậu lại như phần thưởng ngọt ngào cho sự kiên nhẫn. Nếu có dịp về An Giang, bạn đừng ngần ngại nếm thử một dĩa gỏi sầu đâu nghen. Để rồi thấy cái đắng đó nó thương, nó nhớ, nó vấn vương trong lòng, để hiểu thêm về cái tình của người miệt vườn gói trọn trong từng cọng rau, con cá.
