Mỗi độ mưa đầu mùa chạm ngõ, những ký ức tuổi thơ lại ùa về, gắn liền với hình ảnh cả xóm quê rộn ràng chuẩn bị cho mùa đánh bắt. Từ ống tre ngâm nước đến bàn tay thoăn thoắt của người cha, rồi cả lũ trẻ con ríu rít theo chân người lớn ra đồng, tất cả tạo nên một bức tranh sống động về niềm vui bình dị, đậm đà tình làng nghĩa xóm giữa không gian yên bình.
Khi những cơn mưa đầu mùa bắt đầu rơi lất phất, mang theo hơi đất ẩm nồng và sự mát lành xua đi cái oi ả của ngày hè, cả xóm tôi như bừng tỉnh một niềm háo hức khó tả. Từ những đứa trẻ con tóc còn lấm lem bùn đất đến người lớn tuổi từng trải, ai nấy đều chuẩn bị cho một công việc quen thuộc nhưng không kém phần rộn ràng: làm lờ, lọp để đón mùa cá nước lên.
Chế tác lờ, lọp thủ công
Những ống tre già đã ngâm nước đủ ngày, hút no tinh túy của thời gian và tự nhiên, giờ đây được vớt lên, mang theo mùi ngai ngái đặc trưng của đồng quê. Cha tôi, với đôi bàn tay chai sạn nhưng khéo léo, cẩn trọng chẻ tre, vót từng nan một cách tỉ mỉ, sao cho chúng vừa vặn, mềm mại nhưng vẫn giữ được độ dẻo dai. Từng que tre uốn lượn theo sợi dây đồng, được ông thắt chặt, rồi tạo hình thành vành, thành hom, nối kết lại với nhau để tạo nên những chiếc lờ, lọp hoàn chỉnh. Mỗi sản phẩm thủ công ấy không chỉ bóng bẩy mà còn tỏa ra thứ hương thơm đặc trưng của tre ngâm, gợi nhớ về những buổi chiều yên ả bên mái hiên nhà.
Quây quần bên cha, ánh mắt chúng tôi, những đứa trẻ đầy tò mò, không rời khỏi từng cử động thoăn thoắt của ông. Mỗi đường vót, mỗi nút thắt đều được chúng tôi ghi nhớ, như thể đang học lỏm một bí kíp gia truyền để sau này tự mình có thể tạo ra những chiếc bẫy cá hiệu quả. Cha tôi vừa làm vừa thủ thỉ, lời dạy giản dị mà sâu sắc: “Muốn cá vào nhiều thì phải làm lọp cho thật khéo”. Lời dạy ấy như kim chỉ nam, thúc giục chúng tôi cố gắng. Dù những chiếc lọp đầu tay của chúng tôi còn vụng về, chưa thể sắc sảo và tinh tế như của cha, nhưng chúng chất chứa cả niềm hân hoan và sự tự hào về thành quả lao động đầu đời.
Háo hức giữa mưa đồng
Chẳng màng đến cơn mưa xối xả ngoài trời, từng hạt nước lớn táp vào mặt như những mũi kim châm, chúng tôi vẫn tíu tít nắm chặt những xâu lờ, lọp, ùa ra đồng. Mỗi đứa vội vàng tìm một vị trí đắc địa, nơi dòng nước chảy xiết qua các mương, các rãnh nhỏ mà cá thường đi lại khi mưa về. Không quên lời cha dặn, chúng tôi cẩn thận phủ thêm một lớp cỏ mục êm ái lên chiếc lọp, tin rằng làm vậy cá sẽ tìm đến trú ẩn nhiều hơn. Cảnh tượng ấy thật sống động: những đứa bạn chia nhau tỏa ra khắp cánh đồng, ai nấy mặt mày rạng rỡ, pha lẫn chút tinh nghịch. Với chúng tôi, được thỏa sức vùng vẫy trong mưa, được săn bắt những chú cá đồng là niềm vui bất tận, không gì sánh bằng.
Điểm trú chân giữa giông bão
Trong những lần đặt lọp ở vườn ông Năm, khi mưa đột ngột đổ xuống ào ạt, túp lều canh vườn sơ sài bỗng trở thành điểm trú ẩn lý tưởng của chúng tôi. Gió giật mạnh từng cơn, hất tung những hạt mưa lạnh buốt xuyên qua lớp vách mỏng manh, khiến ai nấy đều ướt sũng. Cái lạnh thấm vào tận xương tủy, làm cho gương mặt tái xanh, hàm răng va vào nhau lập cập. Dù vậy, trên môi chúng tôi vẫn nở nụ cười rạng rỡ, ánh mắt không che giấu niềm hy vọng. Cái lạnh không thể dập tắt sự háo hức, bởi đằng sau mỗi đợt gió giật, mỗi hạt mưa rơi là niềm mong chờ vào một mẻ cá đầy ắp khi trời quang mây tạnh.
Niềm vui từ thành quả đầu mùa
Khi mưa dần ngớt hạt, nhường chỗ cho ánh nắng yếu ớt vừa hé rạng, chúng tôi không hẹn mà cùng ùa ra như bầy ong vỡ tổ, nhanh chân chạy đến những vị trí đã đặt lờ, lọp. Từng đứa thận trọng hé mở, hồi hộp dõi theo xem có bao nhiêu chiến lợi phẩm. Đôi khi, niềm vui vỡ òa khi thấy cá giãy đành đạch chật ních bên trong, khiến chúng tôi vội vàng xúm vào gỡ và đổ đầy vào thùng. Nhưng cũng có những lúc, chiếc lọp trống không hoặc chỉ lưa thưa vài chú cá con, vài con cua. Dù kết quả thế nào, sau khi trút hết cá vào thùng và thu gom dụng cụ, chúng tôi lại hăm hở xách lọp về nhà. Mình mẩy còn ướt sũng, cái lạnh vẫn còn vương vấn trên da thịt, nhưng gương mặt ai nấy đều ánh lên vẻ khoan khoái, mãn nguyện. Những mẻ cá tươi ngon sau đó được rửa sạch và chia đều, đảm bảo đứa nào cũng có phần, gói trọn hương vị của một buổi chiều mưa đầy kỷ niệm.
Mưa: Người bạn của ký ức và tình thân
Suốt những tháng ngày mưa dầm dề, cả xóm nhỏ chúng tôi như sống trong không khí lễ hội của mùa lờ, lọp. Hễ mây trời chuyển màu xám xịt, báo hiệu một cơn giông sắp đến, là lũ trẻ lại ríu rít kéo nhau ra đồng. Hoạt động ấy không chỉ đơn thuần là săn bắt cá mà còn là cách chúng tôi đón nhận niềm vui từ thiên nhiên, để tâm hồn non nớt được tắm mát trong làn mưa trong lành. Mưa không chỉ mang đến những ký ức bình yên, tinh khôi về tuổi thơ mà còn là sợi dây vô hình kết nối chúng tôi, bện chặt thêm tình bạn khăng khít nơi làng quê nghèo yên ả, nơi mỗi giọt mưa đều trở thành một phần của kỷ niệm đẹp đẽ không thể nào quên.
